అధ్యాయం 3: భారతదేశ వాతావరణం(Climate of India) — అత్యంత సులభంగా వివరణ

 స్పష్టమైన వివరణలు, UPSC & State PSC స్టడీ కంటెంట్, మరియు ఉపయోగకరమైన డిజిటల్ జ్ఞానం కోసం — మా YouTube ఛానల్‌ను ఫాలో అవండి మరియు మీ మద్దతు ఇవ్వండి!

👉 Subscribe now: https://youtube.com/@digitalstories-r5k?si=LKQvAr5-SY1cbN7v

తాజా అప్‌డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్స్ మరియు ముఖ్యమైన నోటిఫికేషన్ల కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్‌లో చేరండి:https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1 

For clear explanations and detailed UPSC & State PSC study content, visit:

👉 https://biig123journal.blogspot.com/

---

భారతదేశ వాతావరణం (Climate of India):

భారతదేశ వాతావరణాన్ని సరైన రీతిలో వివరించే ఒకే పదం ‘మాన్సూన్’.

ఇది అరబిక్ పదమైన ‘మౌసిమ్ (Mausim)’ నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం కాలానుగుణంగా గాలుల దిశ మారడం.

• శీతాకాలంలో (6 నెలలు) గాలులు భూమి నుంచి సముద్రం వైపు వీస్తాయి.

• వేసవిలో (6 నెలలు) గాలులు సముద్రం నుంచి భూమి వైపు వీస్తాయి.

మాన్సూన్ వాతావరణం దక్షిణ మరియు ఆగ్నేయ ఆసియాకు ప్రత్యేక లక్షణం. ఇది ఆ ప్రాంతాల ఆర్థిక కార్యకలాపాలపై గొప్ప ప్రభావం చూపుతుంది.

భారత వ్యవసాయం మాన్సూన్‌పై అధికంగా ఆధారపడినందున దాన్ని తరచుగా **“మాన్సూన్‌పై జూదం”**గా పేర్కొంటారు. నిజానికి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మాన్సూన్ చుట్టూ తిరుగుతుంది.

---

(A) దక్షిణ-పశ్చిమ మాన్సూన్ (South-West Monsoon) :

• వేసవిలో దక్షిణ-పశ్చిమ మాన్సూన్ గాలులు కేరళ తీరాన్ని ఆకస్మికంగా తాకుతాయి. దీనిని “బర్స్్ట్ ఆఫ్ మాన్సూన్” అంటారు.

• ఇది సాధారణంగా ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 1 ప్రాంతంలో జరుగుతుంది.

• మాన్సూన్ జూన్ 1 నుంచి ముందుకు కదిలి జూలై 15 నాటికి మొత్తం దేశాన్ని కవర్ చేస్తుంది (జైసల్మేర్ వరకు).

ముఖ్య లక్షణాలు

• మాన్సూన్ స్వభావం పల్సేటింగ్ (అంతరాలతో ఉండేది).

• దేశమంతా సమాన వర్షపాతం ఉండదు.

• ఎండ, అర్ధ ఎండ, తేమ ప్రాంతాలు ఉంటాయి.

• సముద్రం నుండి దూరంగా వెళ్తే వర్షపాతం తగ్గుతుంది.

• వేసవి వర్షపాతం ప్రాంతానుసారం చాలా మారుతుంది.

ఉపసంహరణ (Withdrawal)

• మాన్సూన్ వెనక్కు వెళ్లడం రావడంకంటే నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.

• సుమారు సెప్టెంబర్ 1 నుంచి జైసల్మేర్ ప్రాంతం నుంచి వెనక్కు తగ్గుతుంది.

• డిసెంబర్ మధ్య నాటికి తమిళనాడు తూర్పు తీరాన్ని విడిచిపెడుతుంది.

---

(B) ఈశాన్య మాన్సూన్(North-East Monsoon):

• శీతాకాలంలో గాలులు ఈశాన్య దిశగా మారుతాయి.

• ఇవి బంగాళాఖాతాన్ని దాటి తేమను సేకరించి తూర్పు తీరంలో వర్షాలు కురిపిస్తాయి.

• వీటిని ఈశాన్య మాన్సూన్ గాలులు అంటారు.

వర్షపాతం

• ఉత్తర సర్కార్లు (ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా తీరాలు): అక్టోబర్–నవంబర్

• తమిళనాడు తీర ప్రాంతం: నవంబర్–డిసెంబర్

• సుమారు 40–60 సెం.మీ వర్షపాతం లభిస్తుంది.

---

మాన్సూన్‌పై ప్రభావం చూపే అంశాలు:

జెట్ స్ట్రీమ్స్ (Jet Streams):

• భూమికి పైగా 6–10 కి.మీ ఎత్తులో వీచే బలమైన గాలులు.

• వేగం: 250–400 కి.మీ/గంట

• మందం: 2–4 కి.మీ

• వెడల్పు: వందల కి.మీ

• పొడవు: వేల కి.మీ

ఇవి జియోస్ట్రోఫిక్ గాలులు. ఉత్తర గోళార్ధంలోని వెస్టర్లీ జెట్ స్ట్రీమ్స్ శీతాకాలంలో భారత వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.

---

పశ్చిమ విక్షోభాలు (Western Disturbances):

• కాలం: డిసెంబర్ మధ్య నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు

• మధ్యధరా ప్రాంతం నుంచి వచ్చే సమశీతోష్ణ చక్రవాతాలు.

• ఇవి ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్ మీదుగా భారత్‌కు వస్తాయి.

వర్షపాతం ప్రభావం

• పంజాబ్: ~25 సెం.మీ

• పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్: ~4 సెం.మీ

ప్రాముఖ్యత

• గోధుమ, శనగ, ఆవాల పంటలకు ముఖ్యమైనది

• రాజస్థాన్‌లో దీనిని మావట్ అంటారు

• హిమాచల్‌లో ఆపిల్ తోటలకు ఉపయోగకరం

• మంచు కురిసి నదులు శాశ్వతంగా ప్రవహించేందుకు సహాయపడుతుంది

• మొత్తం వార్షిక వర్షపాతం లో ~3% మాత్రమే

కొన్నిసార్లు ఇవి ఉత్తర-పశ్చిమ భారతదేశంలో చలి తరంగాలు కలిగిస్తాయి.

---

భారతదేశంలో వార్షిక వర్షపాతం:

1. అధిక వర్షపాతం ప్రాంతాలు (>300 సెం.మీ):

• పశ్చిమ కనుమల పడమర వైపు వాలువులు

• మేఘాలయ కొండలు

• అరుణాచల్ హిమాలయ దక్షిణ వాలువులు

2. అత్యల్ప వర్షపాతం ప్రాంతాలు (<50 సెం.మీ):

• పశ్చిమ రాజస్థాన్ (థార్ ఎడారి)

• లేహ్-లడఖ్

• పశ్చిమ కనుమల వర్షనిరోధ ప్రాంతం

3. మోస్తరు వర్షపాతం (50–300 సెం.మీ):

మిగతా భారతదేశం

ధోరణులు

• దక్షిణ భారతదేశంలో: తీరంనుంచి లోపలికి వెళ్తే తగ్గుతుంది

• మధ్య భారతదేశం: తూర్పు నుంచి పడమర వైపు తగ్గుతుంది

• ఉత్తర భారతదేశం: హిమాలయాల నుంచి గంగానది మైదానాల వైపు తగ్గుతుంది

• Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!

  Buy Best Geography Books Here 

  👉 https://amzn.to/4tB89fG

  👉 https://amzn.to/3Q7PLwe

---

వరదలు మరియు కరువులు:

కరువు (Drought):

వ్యాఖ్య: అసాధారణంగా పొడవైన ఎండకాలం వల్ల నీటి కొరత ఏర్పడటం.

కారణాలు

• మాన్సూన్ విఫలం

• అసైంటిఫిక్ వ్యవసాయం

వర్గీకరణ

(a) కరువు ప్రాంతాలు

• వార్షిక వర్షపాతం < 50 సెం.మీ

• వర్షపాతం మార్పు > 25%

• ఉదా: పశ్చిమ రాజస్థాన్, సౌరాష్ట్ర, కచ్

(b) కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాలు

• వర్షపాతం < 75 సెం.మీ

• నెగటివ్ వేరియబిలిటీ > 25%

• ఉదా: గుజరాత్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా, పశ్చిమ UP, రాయలసీమ, దక్షిణ తెలంగాణ మొదలైనవి

---

వరదలు (Floods):

నదులు ఒడ్డులు దాటి పరిసర ప్రాంతాల్లో నీరు వ్యాపించడం.

కారణాలు

• అధిక వర్షపాతం

• చండమారుత వర్షాలు

• మేఘ విస్ఫోటనం (Cloudburst)

• నదుల సిల్టేషన్

• అటవీ వినాశనం

వరద ప్రాంతాలు

అత్యధిక వరదలు

• బ్రహ్మపుత్ర లోయ

• దిగువ గంగా లోయ

• గోదావరి, కృష్ణ, మహానది, కావేరి డెల్టాలు

• గండక్, కోసి నది ప్రాంతాలు

మధ్యస్థ వరదలు

• ప్రతి 5 సంవత్సరాలకు ఒకసారి

అల్ప వరదలు

• తక్కువ వర్షపాతం ప్రాంతాలు

---

ముఖ్యమైన విషయాలు:

• ఎల్ నినో (El Niño) దక్షిణ-పశ్చిమ మాన్సూన్‌పై ప్రభావం చూపుతుంది.

• మాసిన్రామ్ (మేఘాలయ) ప్రపంచంలో రెండో అత్యధిక వర్షపాతం ప్రాంతం.

• భారతదేశ సగటు వార్షిక వర్షపాతం ≈ 120 సెం.మీ

• ప్రపంచ సగటు ≈ 100 సెం.మీ

• ప్రపంచంలో అత్యధిక వర్షపాతం ప్రాంతం: ల్యోరో (కొలంబియా)

---

 డిస్క్లెయిమర్:

ఈ కంటెంట్ విద్యా మరియు సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే తయారు చేయబడింది. UPSC మరియు రాష్ట్ర పరీక్షల కోసం సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా నోట్స్ సరళీకరించబడ్డాయి. పూర్తి అధ్యయనం కోసం ప్రమాణిత పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించండి.