For detailed explanation, watch my previous classes. Stay tuned for more upcoming classes.
వివరమైన ఇంగ్లీష్ నోట్స్ అధ్యయన కోసం సందర్శించండి:https://biig123journal.blogspot.com/
ఆరంభ కారణాలు (ORIGIN):
• ఉత్తర వేద కాలంలో శూద్రుల స్థితి మరింత దిగజారింది. శూద్రులు ఉన్నత మూడు వర్ణాలకు సేవ చేయడానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడ్డారు. మహిళలతో పాటు వీరికి వేద విద్యలను అభ్యసించడానికి అనుమతి లేదు. శూద్రులను క్రూరులు, లోభులు, దొంగల స్వభావం కలవారని పేర్కొన్నారు, మరియు వారిలో కొందరిని అంటరానివారిగా పరిగణించారు.
• పూజారి వర్గం ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా క్షత్రియుల ప్రతిస్పందన కొత్త మతాల ఆవిర్భావానికి ఒక కారణంగా నిలిచింది.
• వర్ధమాన మహావీరుడు మరియు గౌతమ బుద్ధుడు క్షత్రియ వంశానికి చెందినవారు. వీరిద్దరూ బ్రాహ్మణుల అధికారంను సవాలు చేశారు.
• ఈశాన్య భారతదేశంలో కొత్త వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ వ్యాప్తి కొత్త మతాల ఉద్భవానికి ప్రధాన కారణంగా భావించబడింది. ఇనుప నంగల ఆధారంగా ఉన్న వ్యవసాయ విధానానికి ఎద్దులు అవసరమయ్యాయి. పశుపోషణ లేకుండా అది అభివృద్ధి చెందలేకపోయింది. అయితే యజ్ఞాలలో పశువులను విచక్షణ లేకుండా బలి ఇవ్వడం వ్యవసాయ అభివృద్ధికి అడ్డంకిగా మారింది. కాబట్టి ఈ కొత్త వ్యవసాయ వ్యవస్థ స్థిరంగా ఉండాలంటే ఈ పశువుల వధను ఆపాల్సి వచ్చింది.
• వైశ్యులు వర్ణ వ్యవస్థలో మూడవ స్థానంలో ఉన్నారు. అందువల్ల తమ స్థితిని మెరుగుపరచే మతాన్ని వారు అన్వేషించారు.
• కొత్త సిద్ధాంతాలు మోక్షాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా ప్రతిపాదించాయి. ఇది వేదాల భౌతికవాద ధర్మానికి భిన్నంగా ఉండేది. దీనివల్ల ఆ ప్రాంతంలో మతపరమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి మరియు సుమారు 62 హేతరోడాక్స్ (విధివిరుద్ధ) పంథాలు ఉద్భవించాయి.
• ముఖ్యమైన పంథాలలో బౌద్ధం, జైనం, ఆజీవిక మరియు చార్వాకం ఉన్నాయి
బౌద్ధం (BUDDHISM):
1. బుద్ధుని జీవితం (Life of Buddha):
• సిద్ధార్థుడు క్రీస్తుపూర్వం 563లో నేపాల్లోని కపిలవస్తు సమీపంలోని లుంబినిలో శాక్య క్షత్రియ కుటుంబంలో జన్మించాడు.
• అతని తండ్రి పేరు శుద్ధోదనుడు, అతను శాక్య కులాధిపతి.
• అతని తల్లి పేరు మహామాయ లేదా మాయాదేవి, ఆమె కోశల వంశానికి చెందిన రాజకుమారి. అతని జననం తర్వాత ఏడు రోజులకే ఆమె మరణించింది.
• అతను శాక్య వంశానికి చెందినవాడు కాబట్టి అతన్ని శాక్యముని అని పిలిచేవారు.
• అతన్ని అతని పాలక తల్లి గౌతమీ ప్రజాపతి పెంచింది. అందువల్ల అతను గౌతముడు అని కూడా పిలవబడ్డాడు.
• అతను యశోధరను వివాహం చేసుకున్నాడు మరియు వారికి రాహుల్ జన్మించాడు.
• అన్ని సుఖసౌకర్యాలు ఉన్నప్పటికీ సిద్ధార్థుడు సంతోషంగా లేడు. అతను సంపూర్ణ ఆనందం కోసం అన్వేషణలో ఉన్నాడు.
• ఒకసారి ప్రయాణంలో అతను నాలుగు దృశ్యాలను చూశాడు — వృద్ధుడు, రోగి, మృతదేహం మరియు ఒక సంయాసి. ఈ దృశ్యాలు అతనిని సంయాస జీవితం వైపు మళ్లించాయి, ఎందుకంటే సంయాసి అతనికి సంతోషంగా కనిపించాడు.
• 29 సంవత్సరాల వయస్సులో అతను తన గుర్రం కాంతకపై ఇంటిని విడిచిపెట్టాడు.
• అతను ఆరు సంవత్సరాలు మగధ ప్రాంతంలో సంచరిస్తూ ధ్యానం చేశాడు. ఈ సమయంలో అలార కలామ వద్ద ధ్యానం నేర్చుకున్నాడు.
• 35 సంవత్సరాల వయస్సులో నిరంజన నది తీరంలోని పీపల్ చెట్టు కింద బోధ్ గయలో జ్ఞానం పొందాడు. అందువల్ల అతన్ని బుద్ధుడు (జ్ఞానోదయం పొందినవాడు) అని పిలిచారు.
• అతను తన మొదటి బోధనను సారనాథ్లోని డీర్ పార్క్లో తన ఐదు శిష్యులకు ఇచ్చాడు. దీనిని “ధర్మచక్రప్రవర్తనం” అని అంటారు.
• ఆ ఐదు శిష్యులు అస్సజి, మొగల్లాన, ఉపాలి, సంభుత్త మరియు ఆనంద.
• ఎక్కువ భాగం బోధనలు శ్రావస్తిలో ఇవ్వబడ్డాయి.
• బుద్ధుని జీవితంలోని నాలుగు ముఖ్య సంఘటనలు మహాభినిష్క్రమణ, నిర్వాణం, చక్రప్రవర్తనం మరియు మహాపరినిర్వాణం.
• అతను 80 సంవత్సరాల వయస్సులో క్రీస్తుపూర్వం 483లో కుశీనగరంలో మరణించాడు. చుందుడి ఇంట్లో పంది మాంసం తినడం వల్ల ఆహార విషబాధతో మరణించాడు.
• అంత్యక్రియల తర్వాత బుద్ధుని అవశేషాలను ఎనిమిది గోత్రాల మధ్య పంచారు. ఈ అవశేషాలను పెట్టెల్లో ఉంచి వాటిపై స్తూపాలు నిర్మించారు, ఉదాహరణకు సాంచి స్తూపం.
• బుద్ధుని చివరి మాటలు: “సమస్త సంక్లిష్టమైన విషయాలు నశిస్తాయి, కాబట్టి మీ విమోచన కోసం కృషి చేయండి.”
2. బౌద్ధమత బోధనలు (Teachings of Buddhism):
• బుద్ధుని బోధనల ప్రాథమిక సూత్రాలు “చతురార్య సత్యాలు” (Four Noble Truths) గా పిలవబడతాయి:
• బుద్ధుని ప్రకారం, అన్ని మానవ బాధలకు మూల కారణం ‘ఆసక్తి/కోరిక’ మరియు దాన్ని నశింపజేయడం ద్వారానే బాధలను ముగించవచ్చు.
• ఈ బాధల శృంఖల నుండి బయటపడుతూ నిర్వాణాన్ని పొందడానికి అష్టాంగిక మార్గాన్ని అనుసరించాలి.
• బుద్ధుడు మొత్తం ప్రక్రియను మూడు పదాలలో సంక్షిప్తం చేశాడు: శీలం (సరైన ప్రవర్తన), సమాధి (సరైన ఏకాగ్రత) మరియు ప్రజ్ఞ (సరైన జ్ఞానం).
• బుద్ధుడు “మధ్యమ మార్గం”ను ప్రోత్సహించాడు, ఇందులో అతి అంచులను నివారించాలి.
• ఆయన వర్ణవ్యవస్థను మరియు కుల పరిమితులను తిరస్కరించాడు.
• ప్రారంభంలో ఆయన ‘మహిళలను’ సంగంలో అనుమతించలేదు, కానీ తన ప్రధాన శిష్యుడు ఆనంద సలహా మేరకు తర్వాత అనుమతించాడు. అతని పాలక తల్లి సంగంలో చేరిన మొదటి మహిళ అయ్యింది.
• బుద్ధుని అనుచరులు రెండు వర్గాలుగా విభజించబడ్డారు: ఉపాసకులు (గృహస్థ అనుచరులు) మరియు భిక్షువులు (సన్యాసులు).
• బుద్ధుడు అజ్ఞేయవాది (agnostic) మరియు దేవుడి ఉనికి గురించి స్పష్టమైన అభిప్రాయం వ్యక్తం చేయలేదు.
• బౌద్ధమత అనుచరులు తమ వర్ణం, జాతి సంబంధం లేకుండా సమాన హక్కులు పొందారు.
• బౌద్ధమతంలోని మూడు శరణాలు: బుద్ధం, ధర్మం మరియు సంఘం.
1. బౌద్ధ సాహిత్యం (Buddhist Literature):
• దీనిని పాళి సాహిత్యం అని కూడా అంటారు.
• సుత్త పిటక, వినయ పిటక మరియు అభిధమ్మ పిటకలను కలిపి బౌద్ధమతంలోని త్రిపిటకాలు అంటారు.
• త్రిపిటకాలు బౌద్ధమతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన పవిత్ర గ్రంథాలు.
• సుత్త పిటకలో బుద్ధుని ఉపదేశాలు మరియు బోధనలు ఉంటాయి.
• వినయ పిటకలో సంగం మరియు భిక్షువుల నియమాలు ఉన్నాయి.
• అభిధమ్మ పిటకలో బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం వివరించబడింది.
• సుత్త పిటకలోని ఒక చిన్న భాగం జాతక కథలు. ఇవి బుద్ధుని పూర్వ జన్మలకు సంబంధించిన సుమారు 550 కథలు, ప్రజలకు నైతిక బోధనలు అందించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.
• దీపవంశం మరియు మహావంశం సిలోన్ (శ్రీలంక) గ్రంథాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అశోకుడు తన కుమార్తె మరియు కుమారుడిని బౌద్ధమతాన్ని ప్రచారం చేయడానికి శ్రీలంకకు పంపించాడు, అక్కడ ఈ గ్రంథాలు రచించబడ్డాయి.
• మిలిందపన్హో కూడా బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన ఒక ముఖ్య గ్రంథం. ఇది ఇండో-గ్రీకు రాజు మెనాండర్ (మిలింద) మరియు భిక్షువు నాగసేన మధ్య జరిగిన సంభాషణల సమాహారం. మిలిందుడు బౌద్ధమతంపై నాగసేనను అనేక ప్రశ్నలు అడిగాడు
బుద్ధచరితం, సంస్కృతంలో రచించబడిన గ్రంథం, ఇది అశ్వఘోషుడు రచించిన బుద్ధుని జీవిత చరిత్ర.
1. బౌద్ధమత శాఖలు (Sects of Buddhism):
• బౌద్ధమతంలో మూడు ప్రధాన శాఖలు ఉన్నాయి: హీనయాన, మహాయాన మరియు వజ్రయాన.
(i) హీనయాన (చిన్న వాహనం): ఇది ఆర్థడాక్స్ (సాంప్రదాయ) సమూహం. బుద్ధుని బోధనలను కఠినంగా అనుసరించాలి. హీనయానం వ్యక్తిగత విమోచనాన్ని ప్రాధాన్యంగా చూసింది. వీరు బుద్ధుని చిహ్నాల ద్వారా పూజించారు. విగ్రహారాధన అనుమతించబడలేదు. ఈ శాఖ ప్రధానంగా మగధ, శ్రీలంక మరియు బర్మాలో ప్రాచుర్యం పొందింది.
(ii) మహాయాన (పెద్ద వాహనం): ఇది విశాల దృక్పథం కలిగిన శాఖ. బుద్ధుని బోధనల ఆత్మను అనుసరించింది. వీరు సమూహ విమోచనాన్ని ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. వీరు బోధిసత్వ అనే అర్ధదైవిక భావనను నమ్మారు. వీరు బుద్ధుని విగ్రహాల ద్వారా పూజించడం ప్రారంభించారు. వీరు సంస్కృతంలో వైపుల్యసూత్రాలు అనే గ్రంథాలను రచించారు. కనిష్కుడు మహాయాన శాఖకు పరిరక్షకుడు.
(iii) వజ్రయాన (వజ్ర వాహనం): ఇది అతీంద్రియ శక్తులను నమ్మింది. అద్భుతాలు మరియు తంత్రంపై విశ్వాసం కలిగింది. ఇది క్రీస్తుశకం 10వ శతాబ్దానికి తూర్పు భారతదేశంలో ప్రాచుర్యం పొందింది. పాల వంశీయులు వజ్రయానాన్ని ప్రోత్సహించారు.
1. బౌద్ధ నిర్మాణాలు (Buddhist Architecture):
• స్తూపం: ఇది అర్ధగోళాకార నిర్మాణం. అశోకుడు మధ్యప్రదేశ్లోని సాంచిలో అత్యంత ముఖ్యమైన స్తూపాన్ని నిర్మించాడు.
• చైత్యాలు: ఇవి గుహలలో నిర్మించిన బౌద్ధ దేవాలయాలు. ఉదాహరణకు నాసిక్ సమీపంలోని కార్లే చైత్యాలు.
• విహారాలు: ఇవి భిక్షువుల నివాసానికి నిర్మించిన భవనాలు. మొదటి విహారం కుమారగుప్తుడు-I నలందలో నిర్మించాడు, దీనిని నలంద మహావిహారం అని పిలిచారు.
బౌద్ధ సంఘాలు (Buddhist Councils):
- స్థవిరవాద (ఆర్థడాక్స్)
- మహాసాంఘిక (లిబరల్)
