అధ్యాయం 6: యూనియన్ కార్యనిర్వాహక విభాగం(THE UNION EXECUTIVE) (భారత రాష్ట్రపతి, ఉప రాష్ట్రపతి) .

 For detailed English notes and study materials, visit:


If you are serious about cracking exams, don’t skip this book( UPSC/APPSC/TGPSC)
 👉 Click below to get your copy now:
👉 ENGLISH    https://amzn.to/48vOHbM,👉 FOR MCQs  https://amzn.to/4c0SZsE
👉TELUGU   https://amzn.to/4sYuAeN, 👉FOR MCQs  https://amzn.to/41eafWF


భారత రాష్ట్రపతి:

ఆర్టికల్ 52 ప్రకారం భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రపతి ఉండాలి.
ఆర్టికల్ 53 ప్రకారం యూనియన్ యొక్క అన్ని కార్యనిర్వాహక అధికారాలు రాష్ట్రపతిలో నిక్షిప్తమై ఉంటాయి.

రాష్ట్రపతి ఎన్నిక (ఆర్టికల్ 54 & 55):

రాష్ట్రపతి ఎన్నికను రాజ్యాంగం ఆర్టికల్స్ 54 మరియు 55లో పేర్కొంది. అలాగే 1952 ఉప రాష్ట్రపతి చట్టం (1974లో సవరణ) కూడా వర్తిస్తుంది.

రాష్ట్రపతిని ఎన్నిక చేసే ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ సభ్యులు:

  • పార్లమెంట్ యొక్క రెండు సభల ఎన్నికైన సభ్యులు
  • రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులు

పార్లమెంట్ నామినేటెడ్ సభ్యులు మరియు రాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యులు ఎన్నికలో పాల్గొనరు.

ఈ ఎన్నిక ప్రోపోర్షనల్ రిప్రజెంటేషన్ పద్ధతిలో, సింగిల్ ట్రాన్స్‌ఫరబుల్ ఓట్ ద్వారా, గుప్త బ్యాలెట్ ద్వారా జరుగుతుంది.




MLA ఓటు విలువ:

MLA ఓటు విలువ = రాష్ట్ర జనాభా / రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్య × 1/1000

ఇది ప్రతి రాష్ట్రంలో వేరుగా ఉంటుంది. ఇది జనాభా ఆధారంగా సమాన ప్రతినిధిత్వం కోసం.

MP ఓటు విలువ:

MP ఓటు విలువ = అన్ని MLAల ఓట్ల మొత్తం విలువ / పార్లమెంట్ ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్య

ఇతర ముఖ్యాంశాలు:

  • రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు కనీసం 50 proposers మరియు 50 seconders అవసరం
  • ఒక వ్యక్తి ఒకకంటే ఎక్కువ నామినేషన్ పేపర్‌కు సంతకం చేయకూడదు
  • గెలవడానికి 50% కంటే ఎక్కువ చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు అవసరం
  • 1/6 ఓట్లు రాకపోతే డిపాజిట్ జప్తు అవుతుంది
  • ఎన్నిక వివాదాలు సుప్రీం కోర్ట్ ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి


యూనియన్ ప్రభుత్వం
│
├── శాసన విభాగం (పార్లమెంట్)
│   │
│   ├── రాష్ట్రపతి
│   ├── రాజ్యసభ (ఎగువ సభ)
│   └── లోక్‌సభ (క్రింది సభ)
│
├── కార్యనిర్వాహక విభాగం
│   │
│   ├── రాష్ట్రపతి
│   │   ├── రాష్ట్ర అధిపతి
│   │   ├── కార్యనిర్వాహక అధికారాలు
│   │   ├── శాసన అధికారాలు
│   │   ├── న్యాయ అధికారాలు
│   │   └── అత్యవసర అధికారాలు
│   │
│   ├── ఉప రాష్ట్రపతి
│   │   └── రాజ్యసభ ఛైర్మన్
│   │
│   ├── ప్రధాన మంత్రి
│   │   └── నిజమైన కార్యనిర్వాహక అధిపతి
│   │
│   └── మంత్రివర్గం
│       ├── కేబినెట్ మంత్రులు
│       ├── రాష్ట్ర మంత్రులు
│       └── ఉప మంత్రులు
│
├── న్యాయ విభాగం
│   │
│   ├── సుప్రీంకోర్టు
│   │   ├── భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి
│   │   └── ఇతర న్యాయమూర్తులు
│   │
│   └── విధులు
│       ├── రాజ్యాంగ వివరణ
│       ├── న్యాయ సమీక్ష
│       └── మౌలిక హక్కుల రక్షణ
│
└── ఇతర రాజ్యాంగ సంస్థలు
    │
    ├── ఎన్నికల కమిషన్
    ├── యూపీఎస్సీ
    ├── ఆర్థిక సంఘం
    ├── కాంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG)
    └── భారత అటార్నీ జనరల్

అర్హతలు (ఆర్టికల్ 58):

  • భారత పౌరుడు కావాలి
  • కనీసం 35 సంవత్సరాల వయస్సు ఉండాలి
  • లోక్‌సభ సభ్యునిగా అర్హత ఉండాలి
  • లాభపదవిలో ఉండకూడదు

పదవీకాలం (ఆర్టికల్ 56):

  • 5 సంవత్సరాలు
  • రాజీనామా → ఉప రాష్ట్రపతికి లేఖ
  • ఇంపీచ్‌మెంట్ ద్వారా తొలగింపు

రాష్ట్రపతి ఇంపీచ్‌మెంట్ (తొలగింపు) (ఆర్టికల్ 61):

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 61 ప్రకారం, భారత రాష్ట్రపతిని రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన కారణంగా ఇంపీచ్ చేయవచ్చు. దీనిపై తుది నిర్ణయం పార్లమెంట్ తీసుకుంటుంది.

ఇంపీచ్‌మెంట్ ప్రక్రియను పార్లమెంట్‌లోని ఏ సభలోనైనా ప్రారంభించవచ్చు.

ఇంపీచ్‌మెంట్ ప్రక్రియ క్వాసి-న్యాయపరమైనది. ఎందుకంటే, ప్రారంభ సభలో 2/3 మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత (ఈ తీర్మానానికి కనీసం 25% సభ్యుల మద్దతు ఉండాలి మరియు రాష్ట్రపతికి 14 రోజుల ముందుగా నోటీస్ ఇవ్వాలి), మరో సభ రాష్ట్రపతిపై ఉన్న ఆరోపణలను పరిశీలించడానికి ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తుంది.

రాష్ట్రపతి తనను తాను రక్షించుకునేందుకు భారత అటార్నీ జనరల్ లేదా తనకు నచ్చిన ఇతర న్యాయవాది సేవలను ఉపయోగించుకోవచ్చు.

రెండవ సభ కూడా అదే 2/3 మెజారిటీతో తీర్మానాన్ని ఆమోదిస్తే, రాష్ట్రపతి ఇంపీచ్ చేయబడినట్లుగా పరిగణించబడుతుంది.

రాష్ట్రపతి దేశానికి ఎలాంటి ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించే ప్రత్యేక అధికారాలు కలిగి ఉంటాడు. రాజ్యాంగం మూడు రకాల అత్యవసర పరిస్థితులను పేర్కొంటుంది:

(a) జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి
యుద్ధం, బాహ్య దాడి లేదా సాయుధ తిరుగుబాటు కారణంగా (ఆర్టికల్ 352).

(b) రాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితి
రాష్ట్రాలలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైనప్పుడు (ఆర్టికల్ 356).

(c) ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి
ఆర్థిక అస్థిరత కారణంగా (ఆర్టికల్ 360).

మీకు తెలుసా?

జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో ఆర్టికల్ 20 మరియు 21 కింద ఉన్న మౌలిక హక్కులు తప్ప మిగతా అన్ని మౌలిక హక్కులు నిలిపివేయబడతాయి.

ఆర్టికల్ 352 కింద అత్యవసర ప్రకటనను ప్రధానమంత్రి ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర మంత్రివర్గం లిఖితపూర్వకంగా అభ్యర్థించినప్పుడు మాత్రమే రాష్ట్రపతి ప్రకటించగలడు

రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష అధికారాలు (Pardoning Powers of the President):

రాష్ట్రపతికి శిక్షల విషయంలో క్షమాభిక్ష (pardon), తాత్కాలిక ఉపశమనం (reprieve), ఉపశమనం (respite), శిక్ష తగ్గింపు (remission) ఇవ్వడం లేదా శిక్షను నిలిపివేయడం (suspend), తగ్గించడం (remit) లేదా మార్పు చేయడం (commute) చేసే అధికారం ఉంది. ఈ అధికారం ఏ నేరంలోనైనా దోషిగా తేలిన వ్యక్తికి వర్తిస్తుంది.

మరణదండన (death sentence) కేసుల్లో కూడా, మంత్రివర్గ సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష ఇవ్వగలడు (ఆర్టికల్ 72).

అధికారం — లక్షణం (Power — Feature):

  • క్షమాభిక్ష (Pardon) → నేరస్తుడిని పూర్తిగా విముక్తి చేస్తుంది.
  • శిక్ష మార్పు (Commutation) → ఒక రకమైన శిక్షను తక్కువ తీవ్రత కలిగిన శిక్షగా మార్చడం.
  • శిక్ష తగ్గింపు (Remission) → శిక్ష స్వరూపం మారకుండా, కాలాన్ని తగ్గించడం.
  • ఉపశమనం (Respite) → ప్రత్యేక కారణాలపై (ఉదా: గర్భధారణ) తక్కువ శిక్ష విధించడం.
  • తాత్కాలిక నిలిపివేత (Reprieve) → మరణదండనను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడం

ఉప రాష్ట్రపతి:

  • ఆర్టికల్ 63 → ఉప రాష్ట్రపతి ఉండాలి
  • ఆర్టికల్ 64 → రాజ్యసభ ఛైర్మన్


  • ఇతర ముఖ్య అంశాలు (Other Points):

    • ఉపరాష్ట్రపతి తన జీతాన్ని ఉపరాష్ట్రపతిగా కాదు, రాజ్యసభాధ్యక్షుడు (Chairman of Rajya Sabha)గా పొందుతారు.
    • ఆయనను పార్లమెంట్ సభ్యులందరూ (ఎన్నికైన + నామినేట్ చేసిన సభ్యులు) కలిసిన ఎన్నికల కళాశాల ద్వారా ఎన్నుకుంటారు.
    • ఆయన పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు లేదా తన వారసుడు బాధ్యతలు స్వీకరించే వరకు ఉంటుంది.
    • ఉపరాష్ట్రపతిని తొలగించడానికి, రాజ్యసభలో మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించబడాలి మరియు అది లోక్‌సభ ఆమోదం పొందాలి.
    • ఉపరాష్ట్రపతి తొలగింపు ప్రక్రియను ప్రారంభించే అధికారం కేవలం రాజ్యసభకే ఉంది

      అర్హతలు (Qualifications):

      ఉపరాష్ట్రపతిగా ఎన్నిక కావాలంటే వ్యక్తి:

      (a) భారత పౌరుడు అయి ఉండాలి.
      (b) కనీసం 35 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తి చేసి ఉండాలి.
      (c) రాజ్యసభ సభ్యునిగా ఎన్నిక కావడానికి అర్హత కలిగి ఉండాలి.
      (d) కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో లాభదాయక పదవిలో (office of profit) ఉండకూడదు.

      ఇతర విధులు (Other Functions):

      ఉపరాష్ట్రపతి రాష్ట్రపతి విధులను నిర్వర్తిస్తున్నప్పుడు, రాష్ట్రపతికి ఉన్న అన్ని అధికారాలు మరియు రక్షణలు (immunities) అతనికి ఉంటాయి. అలాగే రాష్ట్రపతికి లభించే వేతనాలు, భత్యాలు మరియు ప్రత్యేక హక్కులు (privileges) కూడా అతనికి వర్తిస్తాయి.

భారత రాష్ట్రపతులు :

క్ర.సంఖ్య — పేరు — పదవీకాలం

డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్
జనవరి 26, 1950 నుండి మే 13, 1962 వరకు

డా. ఎస్. రాధాకృష్ణన్
మే 13, 1962 నుండి మే 13, 1967 వరకు

డా. జాకిర్ హుస్సేన్ (పదవిలో ఉన్నప్పుడే మరణించారు)
మే 13, 1967 నుండి మే 3, 1969 వరకు

వరాహగిరి వెంకట గిరి (తాత్కాలిక)
మే 3, 1969 నుండి జూలై 20, 1969 వరకు

జస్టిస్ ఎం. హిదాయతుల్లా (తాత్కాలిక)
జూలై 20, 1969 నుండి ఆగస్టు 24, 1969 వరకు

వరాహగిరి వెంకట గిరి
ఆగస్టు 24, 1969 నుండి ఆగస్టు 24, 1974 వరకు

ఫఖ్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ (పదవిలో ఉన్నప్పుడే మరణించారు)
ఆగస్టు 24, 1974 నుండి ఫిబ్రవరి 11, 1977 వరకు

బి.డి. జట్టి (తాత్కాలిక)
ఫిబ్రవరి 11, 1977 నుండి జూలై 25, 1977 వరకు

నీలం సంజీవ రెడ్డి (ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు)
జూలై 25, 1977 నుండి జూలై 25, 1982 వరకు

ఎం. హిదాయతుల్లా (తాత్కాలిక)
అక్టోబర్ 6, 1982 నుండి అక్టోబర్ 31, 1982 వరకు

జియాని జైల్ సింగ్
జూలై 25, 1982 నుండి జూలై 25, 1987 వరకు

ఆర్. వెంకటరామన్
జూలై 25, 1987 నుండి జూలై 25, 1992 వరకు

డా. శంకర్ దయాల్ శర్మ
జూలై 25, 1992 నుండి జూలై 25, 1997 వరకు

కె.ఆర్. నారాయణన్
జూలై 25, 1997 నుండి జూలై 25, 2002 వరకు

ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం
జూలై 25, 2002 నుండి జూలై 25, 2007 వరకు

శ్రీమతి ప్రతిభా దేవిసింగ్ పాటిల్
జూలై 25, 2007 నుండి జూలై 25, 2012 వరకు

ప్రణబ్ ముఖర్జీ
జూలై 25, 2012 నుండి జూలై 25, 2017 వరకు

రామ్ నాథ్ కోవింద్
జూలై 25, 2017 నుండి జూలై 25, 2022 వరకు

ద్రౌపది ముర్ము
జూలై 25, 2022 – ప్రస్తుతం

భారత ఉప రాష్ట్రపతులు:

డా. ఎస్. రాధాకృష్ణన్ — 1952–1962
డా. జాకిర్ హుస్సేన్ — 1962–1967
వరాహగిరి వెంకట గిరి — 1967–1969
గోపాల్ స్వరూప్ పాఠక్ — 1969–1974
బి.డి. జట్టి — 1974–1979
మొహమ్మద్ హిదాయతుల్లా — 1979–1984
ఆర్. వెంకటరామన్ — 1984–1987
డా. శంకర్ దయాల్ శర్మ — 1987–1992
కె.ఆర్. నారాయణన్ — 1992–1997
కృష్ణ కాంత్ — 1997–2002
భైరన్ సింగ్ శేఖావత్ — 2002–2007
మొహమ్మద్ హమీద్ అన్సారీ — 2007–2017

ఎం. వెంకయ్య నాయుడు
2017–2022

జగదీప్ ధన్‌ఖర్
2022 –

C,P .RADHAKRISHNAN(present )

యూనియన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ – రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్:

1. రాష్ట్రపతి (ఆర్టికల్స్ 52–62):

ఆర్టికల్ 52 – భారతదేశానికి రాష్ట్రపతి ఉండాలి
ఆర్టికల్ 53 – యూనియన్ యొక్క కార్యనిర్వాహక అధికారాలు
ఆర్టికల్ 54 – రాష్ట్రపతి ఎన్నిక
ఆర్టికల్ 55 – ఎన్నిక విధానం
ఆర్టికల్ 56 – పదవీకాలం (5 సంవత్సరాలు)
ఆర్టికల్ 57 – మళ్లీ ఎన్నికకు అర్హత
ఆర్టికల్ 58 – అర్హతలు
ఆర్టికల్ 59 – పదవికి సంబంధించిన నిబంధనలు
ఆర్టికల్ 60 – ప్రమాణ స్వీకారం
ఆర్టికల్ 61 – అభిశంసన విధానం
ఆర్టికల్ 62 – ఖాళీ స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి ఎన్నిక సమయం

2. ఉపరాష్ట్రపతి (ఆర్టికల్స్ 63–71):

ఆర్టికల్ 63 – భారతదేశ ఉపరాష్ట్రపతి
ఆర్టికల్ 64 – రాజ్యసభకు పదవీప్రకారం అధ్యక్షుడు
ఆర్టికల్ 65 – అవసరమైనప్పుడు రాష్ట్రపతిగా వ్యవహరిస్తాడు
ఆర్టికల్ 66 – ఎన్నిక
ఆర్టికల్ 67 – పదవీకాలం (5 సంవత్సరాలు)
ఆర్టికల్ 68 – ఖాళీ స్థానాన్ని భర్తీ చేయడం
ఆర్టికల్ 69 – ప్రమాణ స్వీకారం
ఆర్టికల్ 70 – ఇతర పరిస్థితులు
ఆర్టికల్ 71 – ఎన్నికల వివాదాలు

3. మంత్రివర్గం (ఆర్టికల్స్ 74–75):

ఆర్టికల్ 74 – రాష్ట్రపతికి సహాయం మరియు సలహా ఇవ్వడానికి మంత్రివర్గం
ఆర్టికల్ 75 – నియామకం, పదవీకాలం, బాధ్యత

👉 ముఖ్యమైన విషయం: వాస్తవ కార్యనిర్వాహక అధికారం ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రివర్గం వద్ద ఉంటుంది

4. ప్రధానమంత్రి (ఆర్టికల్ 75):

ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడలేదు కానీ ఆర్టికల్ 75 నుండి ఉద్భవించింది
ప్రభుత్వ అధిపతి
మంత్రివర్గ నాయకుడు

5. భారత అటార్నీ జనరల్ (ఆర్టికల్ 76):

ఆర్టికల్ 76 – భారతదేశంలో అత్యున్నత న్యాయాధికారి

6. ప్రభుత్వ వ్యవహారాల నిర్వహణ (ఆర్టికల్స్ 77–78):

ఆర్టికల్ 77 – భారత ప్రభుత్వ వ్యవహారాల నిర్వహణ
ఆర్టికల్ 78 – ప్రధానమంత్రికి విధులు

WAITING FOR NEXT PART… CONTINUED .............

- No comments:
Labels:

భారతదేశంలోని ఖనిజ వనరులు(Minerals in India ) – MCQs

  పూర్తి నోట్స్ కోసం మా పేజీని ఫాలో అవ్వండి  Complete English Notes | MCQs |  – Visit Now:

https://biig123journal.blogspot.com/

Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!

Buy Best Geography Books Here 

👉 https://amzn.to/4tB89fG

👉 https://amzn.to/3Q7PLwe

1. భారతదేశంలో బొగ్గు గురించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

  1. భారతదేశంలోని ఎక్కువ బొగ్గు గోండ్వానా శిలల్లో లభిస్తుంది.
  2. ఆంథ్రాసైట్ బొగ్గు దేశమంతటా విస్తరించి ఉంది.
  3. రాణిగంజ్ భారతదేశంలో పురాతన బొగ్గు గని.
  4. లిగ్నైట్ బొగ్గులో అత్యధిక కార్బన్ ఉంటుంది.

పై వాక్యాలలో సరైనవి ఏవి?

A. 1 మరియు 3 మాత్రమే
B. 1, 2 మరియు 3
C. 2 మరియు 4
D. 1, 3 మరియు 4

సమాధానం: A

వివరణ:

  • 1  సరైనది
  • 2 ఆంథ్రాసైట్ కేవలం J&Kలో మాత్రమే
  • 3  సరైనది
  • 4  ఆంథ్రాసైట్‌లోనే ఎక్కువ కార్బన్

2. క్రింది జంటలను పరిశీలించండి:

  1. ముంబై హై – భూమిపై చమురు క్షేత్రం
  2. డిగ్బోయ్ – భారతదేశపు పురాతన రిఫైనరీ
  3. కాంబే బేసిన్ – గుజరాత్
  4. సాగర్ సమ్రాట్ – సముద్ర గర్భ చమురు తవ్వకం

సరైన జంటలు ఏవి?

A. 2, 3 మరియు 4
B. 1 మరియు 2
C. 1, 3 మరియు 4
D. అన్నీ

సమాధానం: A

వివరణ:

  • ముంబై హై  సముద్రంలో ఉంది
  • మిగతావి  సరైనవి

3. ఇనుప ఖనిజం గురించి క్రింది వాక్యాలు:

  1. హీమటైట్ భారతదేశంలో ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతుంది
  2. మ్యాగ్నెటైట్‌లో ఇనుప శాతం తక్కువ
  3. ఒడిశా–ఝార్ఖండ్ బెల్ట్ పెద్దది

సరైనవి ఏవి?

A. 1 మరియు 3
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3

సమాధానం: A

వివరణ:

  • 2  మ్యాగ్నెటైట్‌లో ఎక్కువ ఇనుప ఉంటుంది

4. పెట్రోలియం వనరులపై:

  1. అప్‌పర్(upper Assam) అస్సాం పురాతన చమురు ప్రాంతం
  2. గుజరాత్ అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు
  3. కృష్ణ-గోదావరి బేసిన్‌లో సముద్ర చమురు ఉంది

సరైనవి?

A. 1 మరియు 3
B. 2 మాత్రమే
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మాత్రమే

సమాధానం: C

 వివరణ:

  • అప్‌పర్ అస్సాం పురాతన చమురు ప్రాంతం 
  • గుజరాత్ ముఖ్య ఉత్పత్తిదారు 
  • KG బేసిన్ సముద్ర చమురు ప్రాంతం 

5. క్రింది ఖనిజాలలో లోహ ఖనిజాలు ఏవి?

  1. బాక్సైట్
  2. మాంగనీస్
  3. కాపర్
  4. యురేనియం

A. 1, 2 మరియు 3
B. 2 మరియు 4
C. 1, 3 మరియు 4
D. అన్నీ

సమాధానం: D

6. మాంగనీస్ గురించి సరైన వాక్యం ఏది?

A. అగ్ని శిలల్లో లభిస్తుంది
B. భారతదేశంలో తక్కువ నిల్వలు
C. ఇనుము-ఉక్కు పరిశ్రమకు అవసరం
D. ఒడిశా ఉత్పత్తి చేయదు

సమాధానం: C

7. క్రింది జంటలను పరిశీలించండి:

డైమండ్ – పన్నా
గోల్డ్ – కోలార్
టిన్ – బస్తర్
కాపర్ – సింగ్‌భూమ్

సరైనవి?

A. 1, 2 మరియు 3
B. 2 మరియు 4
C. 1, 2, 3 మరియు 4
D. 1 మరియు 3

సమాధానం: C

8. తప్పు వాక్యం ఏది?

A. సూరత్ డైమండ్ పాలిషింగ్ కేంద్రం
B. ముంబై డైమండ్ మార్కెట్
C. కోహినూర్ గోల్కొండ నుండి
D. భారత్ పెద్ద డైమండ్ ఉత్పత్తిదారు

సమాధానం: D

9. క్రింది వాక్యాలు:

  1. ముంబై హైలో గ్యాస్ ఉత్పత్తి ఎక్కువ
  2. గుజరాత్ 10% ఉత్పత్తి
  3. KG బేసిన్ ముఖ్యమైనది

సరైనవి?

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మాత్రమే

సమాధానం: C

10. సరైన జంట ఏది?

A. జిప్సం – అగ్ని శిల
B. గ్రాఫైట్ – అణు రియాక్టర్
C. టిన్ – రాజస్థాన్
D. యురేనియం – కేవలం అవక్షేప శిల

సమాధానం: B

11. బాక్సైట్ గురించి:

  1. అల్యూమినియం ఖనిజం
  2. ఒడిశా పెద్ద ఉత్పత్తిదారు
  3. తక్కువ శక్తి అవసరం

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

సమాధానం: A

12. సహజ వాయువు గురించి సరైనది?

A. ఎక్కువగా దిగుమతి
B. ముంబై హై ప్రధాన ఉత్పత్తి
C. కేవలం భూమిపై
D. పెట్రోలియంతో సంబంధం లేదు

సమాధానం: B

❓13. సరైన జంటలు:

యురేనియం – ఝార్ఖండ్
జిప్సం – రాజస్థాన్
గ్రాఫైట్ – ఒడిశా
టిన్ – ఛత్తీస్‌గఢ్

సమాధానం: C

14. తప్పు జంట ఏది?

A. ఝారియా – బొగ్గు
B. అంకలేశ్వర్ – పెట్రోలియం
C. బైలాడిలా – ఇనుము
D. ఖేత్రి – బంగారం

సమాధానం: D

15. సరైనవి ఏవి?

  1. మ్యాగ్నెటైట్ శుద్ధి అవసరం
  2. హీమటైట్‌లో ఎక్కువ ఇనుము
  3. లిమోనైట్ జల సంయోగం

A. 1 మరియు 3
B. 1 మాత్రమే
C. 2 మరియు 3
D. అన్నీ

సమాధానం: A

16. డైమండ్ ప్రాంతం ఏది?

A. జైసల్మేర్
B. పన్నా
C. బెల్లారి
D. తల్చర్

సమాధానం: B

17. రిఫైనరీలు గురించి:

  1. డిగ్బోయ్ పురాతనది
  2. జామ్‌నగర్ పెద్దది
  3. అన్నీ ప్రభుత్వ రంగం

A. 1 మరియు 2
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

సమాధానం: A

18. అణు రియాక్టర్‌లో ఉపయోగించే ఖనిజం?

A. యురేనియం
B. గ్రాఫైట్
C. బాక్సైట్
D. కాపర్

సమాధానం: B

19. సరైనవి ఏవి?

  1. మేఘాలయ బొగ్గు
  2. అస్సాం పెట్రోలియం
  3. రాజస్థాన్ లిగ్నైట్

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మాత్రమే

సమాధానం: C

20. సరైన వాక్యం ఏది?

A. భారత్ టిన్ ఉత్పత్తిలో మొదటి
B. బస్తర్ మాత్రమే టిన్ ఉత్పత్తి ప్రాంతం
C. టిన్ అణు పరిశ్రమలో
D. టిన్ ఖనిజం బాక్సైట్

సమాధానం: B

21. బొగ్గు రకాల గురించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

  1. ఆంథ్రాసైట్‌లో అత్యధిక కార్బన్ ఉంటుంది
  2. పీట్ ఉత్తమ నాణ్యత బొగ్గు
  3. బిటుమినస్ బొగ్గు భారతదేశంలో ఎక్కువగా లభిస్తుంది

A. 1 మరియు 3 మాత్రమే
B. 1 మాత్రమే
C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation:

  • 1  సరైనది
  • 2  పీట్ తక్కువ నాణ్యత
  • 3  ఎక్కువగా లభిస్తుంది

22. క్రింది చమురు క్షేత్రాలలో సముద్రంలో ఉన్నవి ఏవి?

  1. ముంబై హై
  2. రవ్వ
  3. డిగ్బోయ్
  4. నీలం

A. 1, 2 మరియు 4
B. 1 మరియు 3
C. 2 మరియు 3
D. అన్నీ

Answer: A

Explanation:

  • డిగ్బోయ్  భూమిపై
  • మిగతావి  సముద్రంలో

23. సరైన జంటలు ఏవి?

తల్చర్ – ఒడిశా
ఝారియా – ఝార్ఖండ్
కొర్బా – ఛత్తీస్‌గఢ్
సింగరేణి – తెలంగాణ/ఆంధ్రప్రదేశ్

A. 1, 2 మరియు 3
B. 2 మరియు 4
C. 1, 2, 3 మరియు 4
D. 1 మరియు 3

Answer: C

Explanation:
అన్నీ  సరైనవి

24. తప్పు వాక్యం ఏది?

A. గుజరాత్ చమురు ఉత్పత్తిలో ముఖ్యమైనది
B. KG బేసిన్ గ్యాస్‌కు ముఖ్యమైనది
C. అస్సాంలో చమురు లేదు
D. ముంబై హై సముద్రంలో ఉంది

Answer: C

Explanation:

  • అస్సాం ✔️ ముఖ్య చమురు ప్రాంతం

25. క్రింది ఖనిజాలు ఏ ప్రాంతంలో లభిస్తాయి?

  1. బంగారం
  2. కాపర్
  3. ఇనుము
  4. డైమండ్

A. 1, 2 మరియు 3
B. 2 మరియు 4
C. 1, 2, 3 మరియు 4
D. 1 మరియు 3

Answer: C

Explanation:
అన్నీ  పీనిన్సులర్ ప్లాటోలో లభిస్తాయి

26. సరైన జంట ఏది?

A. కోలార్ – ఇనుము
B. పన్నా – డైమండ్
C. ఝారియా – పెట్రోలియం
D. అంకలేశ్వర్ – బొగ్గు

Answer: B

Explanation:

  • కోలార్  బంగారం
  • ఝారియా  బొగ్గు
  • అంకలేశ్వర్ చమురు

27. యురేనియం గురించి:

  1. ఝార్ఖండ్‌లో లభిస్తుంది
  2. అణు శక్తికి ఉపయోగం
  3. కేవలం అవక్షేప శిలల్లో మాత్రమే

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation:

  • 3  వివిధ శిలల్లో లభిస్తుంది

28. చమురు ఉత్పత్తి ప్రాంతం కానిది ఏది?

A. అంకలేశ్వర్
B. నహర్కాటియా
C. తల్చర్
D. ముంబై హై

Answer: C

Explanation:

  • తల్చర్  బొగ్గు ప్రాంతం

29. జిప్సం గురించి:

  1. అవక్షేప శిలల్లో లభిస్తుంది
  2. రాజస్థాన్ పెద్ద ఉత్పత్తిదారు
  3. ఎరువులు, సిమెంట్‌లో ఉపయోగం

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మాత్రమే

Answer: C

30. సరైన వాక్యం ఏది?

A. భారత్ యురేనియం ఉత్పత్తిలో మొదటి
B. కెనడా యురేనియం ఉత్పత్తిలో ముందుంది
C. యురేనియం ఉక్కు పరిశ్రమలో
D. యురేనియం లోహ ఖనిజం కాదు

Answer: B

Explanation:

  • కెనడా  ముందుంది

31. గోండ్వానా బొగ్గు గురించి:

  1. నది లోయల్లో లభిస్తుంది
  2. ఎక్కువ నిల్వలు
  3. తక్కువ నాణ్యత

A. 1 మరియు 2
B. 2 మాత్రమే
C. 1, 2 మరియు 3
D. 3 మాత్రమే

Answer: A

Explanation:

  • 3  గోండ్వానా బొగ్గు మంచి నాణ్యత

32. సరైన జంట ఏది?

A. లిగ్నైట్ – అధిక కార్బన్
B. పీట్ – ప్రారంభ దశ
C. ఆంథ్రాసైట్ – విస్తరించి ఉంది
D. బిటుమినస్ – దక్షిణ భారతదేశం మాత్రమే

Answer: B

33. అస్సాంలో ఉన్న చమురు క్షేత్రాలు:

  1. పన్నా
  2. ముక్తా
  3. లక్వా
  4. రుద్రసాగర్

A. 1 మరియు 2
B. 3 మరియు 4
C. 1, 3 మరియు 4
D. 2 మరియు 4

Answer: B

34. తప్పు వాక్యం ఏది?

A. సహజ వాయువు శుభ్రమైన ఇంధనం
B. పెట్రోలియంతో లభిస్తుంది
C. భారత్‌లో సముద్ర గ్యాస్ లేదు
D. KG బేసిన్ ముఖ్యమైనది

Answer: C

35. సరైన జంటలు:

బాక్సైట్ – అల్యూమినియం
గ్రాఫైట్ – అణు రియాక్టర్
మాంగనీస్ – ఉక్కు
జిప్సం – ఎరువులు

Answer: C

36. ఇనుము ప్రాంతం కానిది?

A. బైలాడిలా
B. బెల్లారి
C. తల్చర్
D. సింగ్‌భూమ్

Answer: C

37. సరైనవి:

  1. కాపర్ విద్యుత్ వాహకం
  2. భారత్ పూర్తిగా స్వయం సమృద్ధి
  3. ఖేత్రి రాజస్థాన్‌లో

A. 1 మరియు 3
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

Answer: A

38. సరైన జంట:

A. జాదుగుడా – యురేనియం
B. పన్నా – బంగారం
C. కోలార్ – డైమండ్
D. బస్తర్ – కాపర్

Answer: A

39. సరైనవి:

  1. డైమండ్ కఠిన పదార్థం
  2. కోహినూర్ గోల్కొండ
  3. భారత్ పెద్ద ఉత్పత్తిదారు

A. 1 మరియు 2
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

Answer: A

40. సరైన వాక్యం:

A. టిన్ దేశమంతటా
B. టిన్ ఖనిజం క్యాసిటరైట్
C. టిన్ ఎరువుల్లో
D. భారత్ పెద్ద ఉత్పత్తి

Answer: B

❓41. ఇటీవల ప్రభుత్వం ఏ ఖనిజాన్ని క్రిటికల్‌గా ప్రకటించింది?

A. బాక్సైట్
B. కోకింగ్ కోల్
C. కాపర్
D. మాంగనీస్

Answer: B

42. సరైనవి:

  1. భారత్ కోకింగ్ కోల్ దిగుమతి చేస్తుంది
  2. ఝార్ఖండ్ నిల్వలు ఉన్నాయి
  3. ఉక్కు అవసరాలు పూర్తిగా తీరుతున్నాయి

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

Answer: A

43. సరైనవి:

  1. రికార్డు మైనింగ్ బ్లాక్స్ వేలం
  2. లిథియంలో స్వయం సమృద్ధి
  3. GSI అన్వేషణ పెంపు

A. 1 మరియు 3
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

Answer: A

44. సరైనవి:

  1. కోల్ ఇండియా సంస్కరణలు
  2. కోల్ డిమాండ్ తగ్గుతుంది
  3. కోల్ ప్రధాన శక్తి

A. 1 మరియు 3
B. 2 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. అన్నీ

Answer: A

45. సరైనవి:

  1. స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం నిల్వలు పెరుగుతున్నాయి
  2. గ్లోబల్ సంఘటనలు ప్రభావం
  3. తాత్కాలిక అవసరాలకు సరిపడా నిల్వలు

A. 1 మరియు 2
B. 2 మరియు 3
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మాత్రమే

Answer: C

- No comments:
Labels:

అధ్యాయం – 9 : భారతదేశంలో ఖనిజాలు (Minerals in India)

For detailed English notes and study materials, visit:

https://biig123journal.blogspot.com/ 

Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!

Buy Best Geography Books Here 

👉 https://amzn.to/4tB89fG

👉 https://amzn.to/3Q7PLwe

 భారతదేశంలో ఖనిజాలు:

భారతదేశం ప్రపంచంలో ఖనిజ వనరుల పరంగా అత్యంత సంపన్నమైన దేశాలలో ఒకటి. భారతదేశం భూగర్భ నిర్మాణం ప్రాచీన కఠిన శిలలతో ఏర్పడినందున, ఇక్కడ దాదాపు అన్ని రకాల ఖనిజాలు లభిస్తాయి:

గొండ్వానా శిలలు (ఛోటా నాగ్‌పూర్ పీఠభూమి) భారతదేశంలో అత్యంత సమృద్ధిగా ఖనిజ నిక్షేపాలను కలిగి ఉన్నాయి.

లోహ ఖనిజాలు (Metallic Minerals):

ఇనుము, మాంగనీస్, టంగ్స్టన్, కాపర్, లీడ్, జింక్, బాక్సైట్, బంగారం, వెండి, పైరైట్, మ్యాగ్నసైట్, ఇల్మెనైట్, టిన్ మొదలైనవి.

లోహేతర ఖనిజాలు (Non-Metallic Minerals):

మైకా, అస్బెస్టాస్, పైరైట్, ఉప్పు, జిప్సం, వజ్రం, కయనైట్, నిర్మాణ రాళ్లు, మార్బుల్, లైమ్ రాక్, వివిధ రకాల నేలలు మొదలైనవి.

అణు ఖనిజాలు (Atomic Minerals):

యురేనియం, థోరియం, బెరిలియం, జిర్కాన్, సుర్మా, గ్రాఫైట్.

ఫాసిల్ ఇంధనాలు (Fossil Fuels):

బొగ్గు, పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు.

1. బొగ్గు (Coal):

భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయ్యే మొత్తం వాణిజ్య ఇంధనంలో 67% బొగ్గు వాటా ఉంటుంది. భారతదేశంలో 98% బొగ్గు గొండ్వానా శిలలలో (మోరన్ ప్రాంతం) లభిస్తుంది. ఈ శిలలు ప్రధానంగా పశ్చిమ బెంగాల్, జార్ఖండ్, ఒడిశా రాష్ట్రాలలో ఉన్నాయి మరియు మొత్తం బొగ్గు ఉత్పత్తిలో 76% ఇక్కడి నుంచే వస్తుంది.

భారతదేశంలో ఆధునిక సాంకేతికతతో బొగ్గు తవ్వకం మొదట పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని రాణిగంజ్ ప్రాంతంలో జరిగింది.

బొగ్గు భూగర్భంలో ఉన్న అవక్షేప శిలలలో లభిస్తుంది మరియు దీనిని సాధారణంగా “బ్లాక్ గోల్డ్” అని పిలుస్తారు.



బొగ్గు రకాలు:

  1. ఆంథ్రాసైట్ (80% కంటే ఎక్కువ కార్బన్) – అత్యుత్తమ నాణ్యత, జమ్మూ & కాశ్మీర్‌లో మాత్రమే లభ్యం
  2. బిటుమినస్ (60–80%) – రెండవ ఉత్తమ నాణ్యత, భారతదేశంలో ఎక్కువగా లభ్యం
  3. లిగ్నైట్ (40–60%) – తమిళనాడు, రాజస్థాన్, గుజరాత్‌లో లభ్యం
  4. పీಟ್ (40% కంటే తక్కువ)

భారతదేశంలోని ప్రధాన బొగ్గు ప్రాంతాలు:

  • పశ్చిమ బెంగాల్ – రాణిగంజ్
  • జార్ఖండ్ – ఝారియా, బోకారో, ధన్‌బాద్ మొదలైనవి
  • మధ్యప్రదేశ్ – సింగ్రౌలి, సోహాగ్‌పూర్
  • ఒడిశా – తల్చేర్
  • ఆంధ్రప్రదేశ్ – సింగరేణి
  • ఛత్తీస్‌గఢ్ – కొర్బా
  • అసోం – మాకుం
  • మేఘాలయ – చెర్రాపుంజి

2. పెట్రోలియం (Petroleum / Mineral Oil):

ONGC ప్రకారం భారతదేశంలో మొత్తం చమురు నిల్వలు 1750 లక్ష టన్నులు. ఇవి ప్రధానంగా మూడు బేసిన్లలో విస్తరించాయి.

  1. అస్సాం ప్రాంతం (నాహార్కాటియా–మోరన్) – భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతన చమురు ప్రాంతం
  2. ముంబై హై – సముద్ర తీర ప్రాంతం, 60% ఉత్పత్తి ఇక్కడి నుంచే
  3. కాంబే బేసిన్ (గుజరాత్) – అంక్లేశ్వర్, మెహసానా వంటి ప్రాంతాలు


ఇంకా చమురు ఉన్న కానీ ఉత్పత్తి జరగని ప్రాంతాలు:

రాజస్థాన్, కావేరి బేసిన్, కృష్ణా-గోదావరి, అండమాన్, గంగా లోయ మొదలైనవి

కొత్తగా కనుగొన్న ప్రాంతాలు:

ముంబై హై, రవ్వ ఫీల్డ్, కేజీ బేసిన్, అండమాన్, బార్మేర్ (రాజస్థాన్)

3. ఆయిల్ రిఫైనరీలు (Oil Refining):

భారతదేశంలోని ముఖ్య రిఫైనరీలు:
డిగ్బోయ్, జామ్‌నగర్, ముంబై, మథురా, విశాఖపట్నం, చెన్నై, కొచ్చి, పారాదీప్ మొదలైనవి

4. సహజ వాయువు (Natural Gas):

సహజ వాయువు ఉత్పత్తిలో 3/4 భాగం ముంబై హై నుంచే వస్తుంది.

ప్రధాన ప్రాంతాలు:

ముంబై హై, గుజరాత్, త్రిపుర, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, కేజీ బేసిన్

5. ఇనుము ఖనిజం (Iron Ore):

ఇనుము ఖనిజం ఇనుము మరియు ఉక్కు తయారీలో ఉపయోగించే ముఖ్యమైన వనరు. ఇది పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి ఆధారం. భారతదేశం ప్రపంచంలో ప్రముఖ ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటి.



ఇనుము ఖనిజ రకాలు:

  • హీమటైట్ (Fe₂O₃) – అత్యుత్తమ నాణ్యత (60–70%)
  • మాగ్నెటైట్ (Fe₃O₄) – అత్యధిక ఇనుము శాతం (~72%)
  • లిమోనైట్ – మధ్యస్థ నాణ్యత
  • సైడరైట్ – తక్కువ నాణ్యత (30–40%)

ప్రధాన ఇనుము ఖనిజ ప్రాంతాలు:

  1. ఒడిశా–జార్ఖండ్ (అత్యంత పెద్ద ప్రాంతం)
  2. దుర్గ్–బస్తర్–చంద్రపూర్ (బైలడిలా)
  3. కర్ణాటక (బెల్లారి)
  4. మహారాష్ట్ర–గోవా

6. మాంగనీస్ (Manganese):

ఇది ఇనుము మరియు ఉక్కు పరిశ్రమలో ఉపయోగించే ముఖ్యమైన ముడి పదార్థాలలో ఒకటి. ఇది ధార్వార్ యుగానికి చెందిన అవక్షేప శిలల్లో లభిస్తుంది. దీని ప్రధాన ఖనిజాలు సిలోమాలిన్ (Sillomalin) మరియు బ్రోనైట్ (Bronite). అదేవిధంగా పైరోలుసైట్ (Pyrolusite), మాంగనైట్ (Manganite), రోడోక్రోసైట్ (Rhodochrocite) వంటి ఖనిజాల నుండి కూడా ఇది తీస్తారు.

భారతదేశం ప్రపంచంలో ఐదవ అతిపెద్ద మాంగనీస్ ఉత్పత్తి దేశం. ప్రపంచంలో జింబాబ్వే తర్వాత రెండవ అతిపెద్ద నిల్వలు భారత్‌లో ఉన్నాయి. ప్రపంచ మాంగనీస్ నిల్వలలో సుమారు 1/5 వంతు భారత్‌లోనే ఉంది.

ప్రధాన మాంగనీస్ ప్రాంతాలు – ఒడిశాలో కేయోంజర్ మరియు మయూరభంజ్, మధ్యప్రదేశ్‌లో బాలాఘాట్ మరియు చింద్వారా, జార్ఖండ్‌లో సింగ్‌భూమ్, రాజస్థాన్‌లో ఉదయపూర్ మరియు బాన్స్‌వారా, అలాగే గోవా.

7. బాక్సైట్ (అల్యూమినియం):

అల్యూమినియం బాక్సైట్ ఖనిజాల నుండి తీస్తారు. ఇది అల్యూమినియం రిఫ్రాక్టరీస్, విమాన పరిశ్రమ, ఆటోమొబైల్ పరిశ్రమ మరియు రసాయన పరిశ్రమల్లో ఉపయోగిస్తారు. అల్యూమినియం తయారీకి ఎక్కువ విద్యుత్ అవసరం ఉన్నప్పటికీ, ఇది పరిశ్రమల్లో ఉక్కును వేగంగా భర్తీ చేస్తోంది.

ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో బాక్సైట్ నిల్వలలో భారత్ ఆరవ స్థానంలో ఉంది (4%). నిల్వల పరంగా ఒడిశా మొదటి స్థానం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండవ స్థానం, గుజరాత్ మూడవ స్థానం.

8. కాపర్ (Copper):

• దీని ప్రధాన ఖనిజాలు – సల్ఫైడ్ ఖనిజాలు (చాల్కోపైరైట్, చాల్కోసైట్, బోర్నైట్), ఆక్సైడ్ ఖనిజాలు (క్యూప్రైట్), కార్బోనేట్ ఖనిజాలు (మలచైట్, ఎడ్యురైట్). ఎరుపు మరియు గోధుమ రంగులో ఉండే కాపర్ మంచి విద్యుత్ వాహకత్వం కలిగి ఉండటం వల్ల విద్యుత్ పనుల్లో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.

• పరిమాణ పరంగా మధ్యప్రదేశ్ అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు అయినప్పటికీ, విలువ పరంగా రాజస్థాన్ మొదటి స్థానంలో ఉంది.

• ప్రధాన కాపర్ ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు – జార్ఖండ్‌లో సింగ్‌భూమ్; రాజస్థాన్‌లో ఝున్ఝును, భిల్వారా, అల్వార్, ఉదయపూర్; మధ్యప్రదేశ్‌లో బాలాఘాట్; ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గుంటూరు, నెల్లూరు. రాజస్థాన్‌లోని ఖేత్రి గని ఇండస్ వ్యాలీ నాగరికత కాలం నుండి ప్రసిద్ధి చెందినది.

• జార్ఖండ్ & బీహార్: సింగ్‌భూమ్ జిల్లా ఆసియాలో అతిపెద్ద కాపర్ నిల్వలను కలిగి ఉంది. హజారీబాగ్, సంతాల్ పరగణాస్, గయా, పలామూ జిల్లాల్లో కూడా నిల్వలు ఉన్నాయి.

• రాజస్థాన్: ఖేత్రి బెల్ట్ (భారతదేశంలో పురాతన కాపర్ గని), ఝున్ఝును జిల్లా సింఘానా ప్రాంతం, అల్వార్ జిల్లా ఖో-దరిబా ప్రాంతం. అలాగే ఉదయపూర్‌లో డెల్వారా-కెరోలి, భిల్వారాలో అగుంచా-రాంపూర్ ప్రాంతాల్లో కూడా గనులు ఉన్నాయి.

• మధ్యప్రదేశ్ & ఛత్తీస్‌గఢ్: బాలాఘాట్ మరియు మలాంజ్‌ఖండ్ ప్రాంతాలు. ప్రస్తుతం మధ్యప్రదేశ్ అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు.

• ఆంధ్రప్రదేశ్: ఖమ్మం, గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు.

• కర్ణాటక: చిత్రదుర్గ, హసన్.

• మహారాష్ట్ర: చంద్రపూర్ బెల్ట్.

9. వజ్రం (Diamond):

• వజ్రం కార్బన్ యొక్క అత్యంత శుద్ధ రూపం మరియు ప్రకృతిలో అత్యంత కఠినమైన పదార్థం. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గోల్కొండ గనుల నుండి లభించింది.

• ప్రస్తుతం వజ్రాల తవ్వకాలలో మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమైన రాష్ట్రం. పన్నా మరియు సత్నా జిల్లాలు ప్రధాన కేంద్రాలు. భారత్‌లో ముంబై వజ్రాల అతిపెద్ద మార్కెట్.

• గుజరాత్‌లోని సూరత్ ప్రపంచంలో అతిపెద్ద వజ్రాల కట్టింగ్ మరియు పాలిషింగ్ కేంద్రం.

• దక్షిణాఫ్రికాలోని కింబర్లీ ప్రపంచంలో అతిపెద్ద వజ్ర నిల్వలను కలిగి ఉంది. వజ్ర ఆభరణాల ఉత్పత్తిలో బోట్స్వానా మొదటి స్థానంలో ఉంది.



10. బంగారం (Gold):

• బంగారం విలువైన లోహం. ఇది రూపాంతర శిలలు మరియు అగ్నిజ శిలలలో శిరల రూపంలో లభిస్తుంది.

• దేశంలో ముఖ్యమైన బంగారు గనులు:
కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్ (కర్ణాటక), రామ్‌గిరి (ఆంధ్రప్రదేశ్, అనంతపురం).

11. యురేనియం (Uranium):

• దీని ప్రధాన ఖనిజాలు పిచ్‌బ్లెండ్, సోమర్‌స్కైట్, థోరెనైట్. భారత్‌లో యురేనియం ధార్వార్ మరియు ఆర్కియన్ శిలల్లో, పెగ్మటైట్, మోనజైట్ ఇసుకల్లో, చెరలైట్‌లో లభిస్తుంది.

• ప్రధానంగా జార్ఖండ్‌లోని జాదుగోడా గనిలో లభిస్తుంది. ఇతర ప్రాంతాలు – ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నెల్లూరు, రాజస్థాన్‌లో ఉదయపూర్. ఇటీవల మేఘాలయలో డోమియాసాట్, లడాఖ్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అనంతపురంలో కూడా కనుగొన్నారు.

• ప్రపంచంలో ఆస్ట్రేలియా వద్ద అతిపెద్ద నిల్వలు ఉన్నాయి, కానీ ఉత్పత్తిలో కెనడా మొదటి స్థానంలో ఉంది.

12. జిప్సం (Gypsum):

• భారత్‌లో రాజస్థాన్ (90%) జిప్సం ఉత్పత్తిలో మొదటి స్థానం. హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా ప్రధాన ఉత్పత్తి కేంద్రం.

• జిప్సం ఎరువులు, సిమెంట్, సల్ఫర్ తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. ఇది అవక్షేప శిలల్లో లభిస్తుంది.

• ఇతర ప్రాంతాలు – బికానీర్, జోధ్‌పూర్, నాగపూర్, జైసల్మేర్. అలాగే జమ్మూ & కాశ్మీర్‌లో డోడా జిల్లా, గుజరాత్‌లో కచ్ ప్రాంతంలో కూడా లభిస్తుంది. తమిళనాడులో కోయంబత్తూరు, తిరునెల్వేలి, చెంగల్పట్టు ప్రాంతాలు కూడా ముఖ్యమైనవి.

13. గ్రాఫైట్ (Graphite):

• ఇది కార్బన్ యొక్క ఒక రూపం. దీనిని “బ్లాక్ లీడ్” లేదా “ప్లంబాగో” అని కూడా అంటారు. పెన్సిల్ లీడ్ తయారీలో మరియు అణు రియాక్టర్లలో మోడరేటర్‌గా ఉపయోగిస్తారు. ప్రధాన ఉత్పత్తి రాష్ట్రాలు – జార్ఖండ్, ఒడిశా (కాలహండి), ఆంధ్రప్రదేశ్.

ప్రధాన ఎగుమతిదారులు:
చైనా
భారత్
బ్రెజిల్

14. టిన్ (Tin):

• దీని ప్రధాన ఖనిజం క్యాసిటరైట్. టిన్ షీట్లు తయారీలో, మిశ్రమ లోహాల తయారీలో మరియు సోల్డరింగ్ పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు.

• భారత్‌లో టిన్ నిల్వలు చాలా తక్కువ. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్ జిల్లా మాత్రమే ప్రధాన టిన్ ఉత్పత్తి ప్రాంతం

Disclaimer (హెచ్చరిక):

ఈ సమాచారం విద్యా మరియు సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే సిద్ధం చేయబడింది. పరీక్షల (UPSC మరియు రాష్ట్ర పరీక్షలు) కోసం సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా సరళీకరించబడింది. మరింత వివరాల కోసం ప్రామాణిక పుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించాలి.

- No comments:
Labels:
Subscribe to: Posts (Atom)

CHAPTER-2 MCQs వేద కాలం (1500–600 క్రీ.పూ)The Vedic Age..

  For detailed explanation, watch  my previous classes . Stay tuned for more upcoming classes. వివరమైన ఇంగ్లీష్ నోట్స్  అధ్యయన కోసం సందర్శిం...