Chapter 1.2 ఖండాల ఆవిర్భావం (Formation of Continents),భూకంపం (Earthquake),అగ్నిపర్వతాలు (Volcanoes),ఖండాల స్రవంతి సిద్ధాంతం (Continental Drift Theory)

  తాజా అప్‌డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్స్ మరియు ముఖ్యమైన నోటిఫికేషన్స్ కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్‌లో చేరండి:

👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1

Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!

Buy Best Geography Books Here 

👉 https://amzn.to/4tB89fG

👉 https://amzn.to/3Q7PLwe

ఖండాల ఆవిర్భావం:

భూమి వయస్సు సుమారు 4.5 బిలియన్ సంవత్సరాలు.

భూమి ఉపరితలంలో సుమారు 70% భాగం సముద్రాలు (హైడ్రోస్ఫియర్) కప్పి ఉన్నాయి.

మిగిలిన 29.2% భూభాగం (లిథోస్ఫియర్).

భూభాగంలో 75% కంటే ఎక్కువ ఉత్తరార్థగోళంలో ఉంది.

అందువల్ల దీనిని Land Hemisphere (భూగోళార్థం) అంటారు.

దక్షిణార్థగోళాన్ని Water Hemisphere (జలగోళార్థం) అంటారు.

---

ఖండాల స్రవంతి సిద్ధాంతం (Continental Drift Theory):

ఈ సిద్ధాంతాన్ని ఆల్ఫ్రెడ్ వెగెనర్ (1924) ప్రతిపాదించారు.

ప్రధాన భావం:

సుమారు 200 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం, అన్ని ఖండాలు కలిసి ఒకే మహా ఖండంగా ఉండేవి. దానిని పాంజియా (Pangaea) అని పిలిచారు.

ఆ పాంజియాను చుట్టుముట్టిన మహాసముద్రాన్ని పాంథలాస్సా (Panthalassa) అని పిలిచారు.

---

పాంజియా విభజన:

పాంజియా రెండు ప్రధాన భూభాగాలుగా విడిపోయింది:

• అంగారాలాండ్ (లారేషియా)

• గోండ్వానాలాండ్

ఈ రెండింటి మధ్య ఏర్పడిన సన్నని సముద్రాన్ని టెథిస్ సముద్రం అంటారు.

---

తదుపరి విభజన:

అంగారాలాండ్ విభజన:

• ఉత్తర అమెరికా ప్లేట్

• యూరేషియన్ ప్లేట్

గోండ్వానాలాండ్ విభజన:

• ఆఫ్రికా ప్లేట్

• దక్షిణ అమెరికా ప్లేట్

• భారత ప్లేట్

• ఆస్ట్రేలియా ప్లేట్

• అంటార్కిటికా ప్లేట్

---

భారత ప్లేట్ చలనం:

సుమారు 40 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం, భారత ప్లేట్ ఈశాన్య దిశగా కదిలింది.

ఇది యూరేషియన్ ప్లేట్‌తో ఢీకొనడంతో హిమాలయ పర్వతాలు ఏర్పడ్డాయి.

---

ముఖ్య గమనిక:

భూమి భ్రమణం (Rotation) లేదా పరిభ్రమణం (Revolution) ఆగిపోతే:

• పగలు – రాత్రి ఉండవు

• ఋతువులు ఉండవు

భూమి అక్షం వంగి లేకపోతే:

• ఋతు మార్పులు ఉండవు

• సంవత్సరం మొత్తం సమాన వాతావరణం ఉంటుంది

---

భూకంపం (Earthquake):

నిర్వచనం:

భూమి ఉపరితలంలో ఆకస్మికంగా సంభవించే కంపనాన్ని భూకంపం అంటారు.

కారణాలు:

ప్లేట్ టెక్టానిక్ సిద్ధాంతం ప్రకారం, భూమి ఉపరితలం పలు ప్లేట్లుగా విభజించబడి ఉంటుంది.

ఈ ప్లేట్లు అర్ధద్రవ మాంటిల్‌పై నిరంతరం కదులుతుంటాయి.

ప్లేట్లు ఢీకొన్నప్పుడు లేదా అకస్మాత్తుగా కదిలినప్పుడు, శక్తి విడుదలై సైస్మిక్ తరంగాలుగా వ్యాపిస్తుంది.

అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు కూడా భూకంపాలకు కారణమవుతాయి.

ముఖ్య పదాలు:

ఫోకస్ (Hypocentre):

భూకంపం ప్రారంభమయ్యే భూమి అంతర్గత స్థానం.

ఎపిసెంటర్:

ఫోకస్‌కు నేరుగా పైభాగంలో ఉన్న భూమి ఉపరితల బిందువు.

---

అగ్నిపర్వతాలు (Volcanoes):

నిర్వచనం:

భూమి ఉపరితలంలో ఏర్పడిన రంధ్రం ద్వారా ఉష్ణ ద్రవ పదార్థం బయటకు రావడం అగ్నిపర్వతం.

భూమి లోపల ఉన్న ద్రవ రాయిని మాగ్మా అంటారు.

ఇది ఉపరితలానికి వచ్చినప్పుడు లావా అంటారు.

లావాలో వేడి వాయువులు, ఆవిరి, బూడిద, రాయి ముక్కలు ఉంటాయి.

---

అగ్నిపర్వతాల ప్రభావాలు:

• ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం

• భూప్రకృతి మార్పు

• పర్వతాలు, ద్వీపాలు, పీఠభూములు, లావా మైదానాలు ఏర్పడడం

• నేల సారాన్ని పెంచడం

• గైజర్లు, హాట్ స్ప్రింగ్స్ ఏర్పడడం

---

అగ్నిపర్వతాల రకాలు:

1. Effusive Volcanoes:

నిశ్శబ్దంగా లావా ప్రవాహం.

2. Explosive Volcanoes:

బలమైన పేలుళ్లు.

3. Active Volcanoes:

ప్రస్తుతం క్రియాశీలంగా ఉన్నవి.

ఉదాహరణ: బారెన్ దీవి, మౌంట్ ఎట్నా

4. Dormant Volcanoes:

చాలాకాలంగా నిశ్చేష్టంగా ఉన్నా మళ్లీ విస్ఫోటనం కావచ్చు.

ఉదాహరణ: మౌంట్ వెసూవియస్, మౌంట్ ఫుజి

5. Extinct Volcanoes:

శాశ్వతంగా క్రియాహీనమైనవి.

ఉదాహరణ: మౌంట్ కిలిమంజారో

---

సునామీ (Tsunami):

“Tsunami” అనే పదం జపనీస్ భాషలో “నౌకాశ్రయం తరంగాలు” అనే అర్థం.

ముఖ్యంగా సముద్రం అడుగున సంభవించే భూకంపాల వల్ల ఏర్పడుతుంది.

పసిఫిక్ మహాసముద్ర ప్రాంతం సునామీలకు అత్యంత ప్రభావిత ప్రాంతం.

2007 అక్టోబరులో భారతదేశం హైదరాబాద్‌లో ఆధునిక Tsunami Warning System ను స్థాపించింది.

సముద్రాలలో ఏర్పడే అగ్నిపర్వత ద్వీపాలను “భవిష్యత్ ఖండాల గింజలు” (Nuclei of Future Continents) అంటారు.

---

 నిరాకరణ (Disclaimer):

ఈ కంటెంట్ విద్యా మరియు సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే సిద్ధం చేయబడింది. UPSC మరియు రాష్ట్ర స్థాయి పోటీ పరీక్షల కోసం సరళంగా రూపొందించబడిన నోట్స్ మాత్రమే. పూర్తి వివరాల కోసం ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించాలి