For detailed English notes and study materials, visit: https://biig123journal.blogspot.com/
రాష్ట్ర విధాన దిశానిర్దేశక సూత్రాలు:
ఆర్టికల్స్ 36–51 రాష్ట్ర విధాన దిశానిర్దేశక సూత్రాలకు సంబంధించినవి, ఇవి రాజ్యాంగంలోని Part-IV లో ఉన్నాయి. ఈ లక్షణం ఐర్లాండ్ (Ireland) నుండి తీసుకోబడింది.
ఇవి భారతదేశాన్ని ఒక సంక్షేమ రాష్ట్రంగా (Welfare State) అభివృద్ధి చేయడానికి రాష్ట్రానికి ఇచ్చే మార్గదర్శకాలు లేదా సూచనలు.
Article 36: ప్రజల సంక్షేమాన్ని సాధించే సామాజిక వ్యవస్థను రక్షించడానికి రాష్ట్రాన్ని ఆదేశిస్తుంది.
Article 37: ఈ దిశానిర్దేశక సూత్రాలు కోర్టులో అమలు చేయలేనివి (Non-Justiciable), కానీ రాష్ట్ర పాలనకు మౌలికమైనవి.
42వ సవరణ చట్టం, 1976 ద్వారా చేర్చబడిన DPSP:
Article 39(g): పిల్లలను దోపిడీ నుండి రక్షించడం మరియు వారికి స్వేచ్ఛ మరియు గౌరవంతో ఆరోగ్యకరమైన అభివృద్ధి అవకాశాలు కల్పించడం.
Article 39A: సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయం.
Article 43A: పరిశ్రమల నిర్వహణలో కార్మికుల భాగస్వామ్యం.
Article 48A: పర్యావరణం, అరణ్యాలు మరియు వన్యప్రాణులను రక్షించడం.
44వ సవరణ చట్టం, 1978 ద్వారా చేర్చబడిన DPSP:
Article 38(2): వ్యక్తులు మరియు గుంపుల మధ్య ఆదాయం, స్థాయి, సౌకర్యాలు మరియు అవకాశాలలో అసమానతలను తగ్గించడం.
ఇతర భాగాలలో ఉన్న దిశానిర్దేశాలు (Part-IV లో కానివి):
Article 335: షెడ్యూల్డ్ కాస్ట్స్ & షెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్స్కు ఉద్యోగాలలో ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని కాపాడుతూ.
Article 350A: భాషా మైనారిటీల పిల్లలకు ప్రాథమిక స్థాయిలో మాతృభాషలో విద్య అందించడం.
Article 351: హిందీ భాష వ్యాప్తిని ప్రోత్సహించడం.
మౌలిక హక్కులు మరియు రాష్ట్ర విధాన దిశానిర్దేశక సూత్రాల మధ్య తేడా:
FRs | DPSPs
- రాష్ట్రంపై ప్రతికూల బాధ్యత | రాష్ట్రంపై అనుకూల బాధ్యత
- కోర్టులో అమలయ్యేవి | కోర్టులో అమలుకాని
- రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది | సామాజిక మరియు ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది
👉 మౌలిక హక్కులు మరియు DPSPs మధ్య సంఘర్షణలో మౌలిక హక్కులు ప్రాధాన్యం పొందుతాయి
మౌలిక కర్తవ్యాలు (FUNDAMENTAL DUTIES):
ఇవి జపాన్ మోడల్ ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. 10 కర్తవ్యాలు 42వ సవరణ చట్టం, 1976 ద్వారా చేర్చబడ్డాయి మరియు 11వ కర్తవ్యం 86వ సవరణ చట్టం, 2002 ద్వారా చేర్చబడింది.
మౌలిక హక్కులు మరియు మౌలిక కర్తవ్యాలు పరస్పర సంబంధం కలిగినవి. పౌరుల 11 మౌలిక కర్తవ్యాలు Article 51-A లో Part-IV A లో పేర్కొనబడ్డాయి.
ఈ కర్తవ్యాలను నేరుగా అమలు చేసే విధానం లేదా వాటి ఉల్లంఘనకు శిక్ష విధించే నిబంధన లేదు.
సుప్రీం కోర్టు Article 51-A (f) లో పేర్కొన్న “సమగ్ర సంస్కృతి” భావనకు సంస్కృత భాష మరియు సాహిత్యం పునాది అని పేర్కొంది.
పౌరుల మౌలిక కర్తవ్యాల జాబితా:
(i) రాజ్యాంగం, జాతీయ జెండా మరియు జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం
(ii) స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోని ఉన్నత ఆదర్శాలను అనుసరించడం
(iii) భారతదేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత మరియు సమగ్రతను కాపాడడం
(iv) దేశాన్ని రక్షించడం మరియు అవసరమైనప్పుడు జాతీయ సేవ చేయడం
(v) సోదరభావాన్ని ప్రోత్సహించడం మరియు మహిళల గౌరవాన్ని స్థాపించడం
(vi) దేశ సమగ్ర సంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడడం
(vii) సహజ వాతావరణాన్ని రక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం
(viii) శాస్త్రీయ దృక్పథం, మానవత్వం మరియు విచారణాత్మక భావాన్ని అభివృద్ధి చేయడం
(ix) ప్రజా ఆస్తిని రక్షించడం మరియు హింసను త్యజించడం
(x) వ్యక్తిగత మరియు సమూహ కార్యకలాపాల అన్ని రంగాలలో ఉత్తమత సాధించడానికి కృషి చేయడం
(xi) 6 నుండి 14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్య అందించడం (86వ సవరణ చట్టం, 2002 ద్వారా చేర్చబడింది)
జెండా కోడ్ – 2003 (THE NEW FLAG CODE – 2003):
జెండాను ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు మాత్రమే ఎగరవేయాలి.
జెండా వెడల్పు మరియు పొడవు నిష్పత్తి 2:3 ఉండాలి.
జెండాను అంత్యక్రియలలో ఉపయోగించకూడదు.
జెండాను వాహనాలపై పడనివ్వకూడదు.
జెండాను తలక్రిందుగా ఎగరవేయకూడదు. ఇది నేలను తాకకూడదు.
జెండా ఇతర జెండాల కంటే ఎత్తుగా ఎగరాలి, అయితే UN లేదా ఇతర దేశాల జెండాలు మినహాయింపు.
పాడైన జెండాను ఎగరవేయకూడదు.
ఈ సవరణ కోడ్ జనవరి 26, 2003 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది.
నవీన్ జిందాల్ కేసు:
ఢిల్లీ హైకోర్టు జాతీయ జెండాను ఎగరవేయడం ఒక మౌలిక హక్కు అని తీర్పు ఇచ్చింది. తరువాత సుప్రీం కోర్టు కూడా ఈ నియమాలను సడలించాలని కేంద్రానికి సూచించింది.
ఇప్పుడు కొత్త జెండా కోడ్ ప్రకారం ఎవరైనా జెండాను ఎగరవేయవచ్చు.
DPSPs రకాలు (Types of DPSPs):
Socialistic Principles:
– సంక్షేమ రాష్ట్రాన్ని స్థాపించడం మరియు అసమానతలను తగ్గించడం
Gandhian Principles:
– గాంధీజీ ఆలోచనల ఆధారంగా గ్రామాభివృద్ధి మరియు కుటీర పరిశ్రమలు
Liberal-Intellectual (Western Liberal) Principles:
– సమాన పౌర చట్టం, న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత మరియు అంతర్జాతీయ శాంతి
SOCIALIST PRINCIPLES:
Article 38: ప్రజల సంక్షేమాన్ని సాధించే సామాజిక వ్యవస్థను రక్షించడం
Article 38(2): ఆదాయ అసమానతలను తగ్గించడం
Article 39 (a): పురుషులు మరియు మహిళలకు జీవనోపాధి హక్కు
Article 39 (b): వనరుల సమాన పంపిణీ
Article 39 (c): సంపద కేంద్రీకరణ నివారణ
Article 39(d): సమాన పనికి సమాన వేతనం
Article 39 (e): కార్మికులు మరియు పిల్లల రక్షణ
Article 39A: సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయం
Article 41: పని, విద్య మరియు సహాయం హక్కు
Article 42: మానవీయ పని పరిస్థితులు మరియు ప్రసూతి సహాయం
Article 43A: పరిశ్రమలలో కార్మికుల భాగస్వామ్యం
Article 45: చిన్నపిల్లల విద్య
GANDHIAN PRINCIPLES:
Article 40: గ్రామపంచాయతీల ఏర్పాటు
Article 43: కుటీర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం
Article 45: చిన్నపిల్లల సంరక్షణ మరియు విద్య
Article 46: SC/ST మరియు బలహీన వర్గాల అభివృద్ధి
Article 47: మద్యపానం నిషేధం
Article 48: గోవుల సంరక్షణ
WESTERN LIBERAL PRINCIPLES:
Article 44: సమాన పౌర చట్టం
Article 45: 6 సంవత్సరాల లోపు పిల్లల విద్య
Article 49: చారిత్రక స్మారకాలను రక్షించడం
Article 50: న్యాయవ్యవస్థను కార్యనిర్వాహక శాఖ నుండి వేరు చేయడం
Article 51: అంతర్జాతీయ శాంతి మరియు స్నేహం ప్రోత్సాహం
MCQs:
1. క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- Directive Principles కోర్టులో అమలయ్యేవి
- ఇవి రాజ్యాంగంలోని Part IV లో ఉన్నాయి
- ఇవి సంక్షేమ రాష్ట్రాన్ని స్థాపించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి
- ఇవి ఐర్లాండ్ రాజ్యాంగం నుండి తీసుకోబడ్డాయి
2. క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- Article 36 “State” అనే పదాన్ని నిర్వచిస్తుంది
- Article 37 DPSPs ను అమలుచేయగలిగేలా చేస్తుంది
- DPSPs రాష్ట్ర పాలనకు మౌలికమైనవి
- కోర్టులు రాష్ట్రాన్ని DPSPs అమలు చేయమని బలవంతం చేయగలవు
3. Article 39 కు సంబంధించి పరిశీలించండి:
- సమాన పనికి సమాన వేతనం
- పిల్లల రక్షణ
- సంపద కేంద్రీకరణ నివారణ
- రాజ్యాంగ పరిహారం హక్కు
4. క్రింది వాటిలో Socialistic Principles ఏవి?
- Article 38
- Article 39
- Article 40
- Article 43A
సమాధానం: A
5. Gandhian Principles లో ఏమి ఉంటాయి?
- గ్రామపంచాయతీలు
- కుటీర పరిశ్రమలు
- Uniform Civil Code
- SC/ST అభివృద్ధి
సమాధానం: A
6. క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- Uniform Civil Code ఒక DPSP
- న్యాయవ్యవస్థ వేర్పాటు ఒక DPSP
- హిందీ ప్రోత్సాహం ఒక DPSP
- స్మారక చిహ్నాల రక్షణ ఒక DPSP
సమాధానం: C
7. 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడిన DPSPs ఏవి?
- సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయం
- పర్యావరణ రక్షణ
- కార్మికుల భాగస్వామ్యం
- గ్రామపంచాయతీలు
సమాధానం: A
8. క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- Article 48A పర్యావరణానికి సంబంధించినది
- ఇది 44వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడింది
- ఇది అరణ్యాలు మరియు వన్యప్రాణుల గురించి ఉంది
- ఇది కోర్టులో అమలవుతుంది
సమాధానం: A
9. Fundamental Duties గురించి:
- 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడ్డాయి
- USSR రాజ్యాంగం నుండి తీసుకోబడ్డాయి
- కోర్టులో అమలవుతాయి
- Article 51A లో ఉన్నాయి
సమాధానం: A
10. క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- మొత్తం 11 మౌలిక కర్తవ్యాలు ఉన్నాయి
- 11వది 86వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడింది
- ఇవి పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి
- ఉల్లంఘనకు నేరుగా శిక్ష ఉంది
సమాధానం: A
11. క్రింది వాటిలో కర్తవ్యాలు ఏవి?
- రాజ్యాంగ గౌరవం
- పర్యావరణ రక్షణ
- సోదరభావం ప్రోత్సాహం
- సమానత్వ హక్కు
సమాధానం: A
12. FR vs DPSP:
- FRs కోర్టులో అమలవుతాయి
- DPSPs అనుకూల బాధ్యతలు
- FRs సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం
- DPSPs ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం
సమాధానం: A
13. సంఘర్షణలో:
- DPSP ఎప్పుడూ ప్రాధాన్యం
- FR సాధారణంగా ప్రాధాన్యం
- పార్లమెంట్ FRలను సవరించగలదు
- కోర్టులు DPSPను పరిగణించవు
సమాధానం: A
14. Article 41 గురించి:
- పని హక్కు
- విద్య హక్కు
- సహాయం హక్కు
- మౌలిక హక్కు
సమాధానం: A
15. Article 42 అందిస్తుంది:
- మానవీయ పని పరిస్థితులు
- ప్రసూతి సహాయం
- సమాన వేతనం
- పిల్లల విద్య
సమాధానం: A
16. Article 43A గురించి:
- కార్మికుల భాగస్వామ్యం
- పరిశ్రమల నిర్వహణ
- సహకార సంఘాలు
- సమ్మె హక్కు
సమాధానం: A
17. Article 45 గురించి:
- బాలల సంరక్షణ
- 6 సంవత్సరాల లోపు విద్య
- మౌలిక హక్కు
- DPSP
సమాధానం: A
18. Article 46 లక్ష్యం:
- SC/ST అభివృద్ధి
- ఆర్థిక అభివృద్ధి
- భాషా మైనారిటీలు
- సామాజిక న్యాయం
సమాధానం: A
19. Article 335 గురించి:
- SC/ST ఉద్యోగాలు
- పరిపాలనా సామర్థ్యం
- DPSP
- Part IV బయట ఉన్నది
సమాధానం: A
20. Flag Code గురించి:
- జెండా ఎగరవేయడం మౌలిక హక్కు
- ఎప్పుడైనా ఎగరవేయవచ్చు (పాత నియమం)
- నిష్పత్తి 2:3
- అంత్యక్రియలలో ఉపయోగించరాదు
సమాధానం: A
No comments:
Post a Comment