అధ్యాయం 2: భారత భౌతిక భూగోళశాస్త్రం — హిమాలయ పర్వత శ్రేణి ( PHYSICAL GEOGRAPHY OF INDIA(The Himalayan range of mountains ))

 తాజా అప్డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్స్ మరియు ముఖ్య నోటిఫికేషన్ల కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్‌లో చేరండి:

👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1

Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!

Buy Best Geography Books Here 

👉 https://amzn.to/4tB89fG

👉 https://amzn.to/3Q7PLwe

---

 భారత్ — భౌగోళిక స్థానం:

• ప్రపంచ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో భారత్ వాటా సుమారు 2.4%.

• అక్షాంశ విస్తీర్ణం: 8°4′ ఉత్తరం నుండి 37°6′ ఉత్తరం వరకు

• రేఖాంశ విస్తీర్ణం: 68°7′ తూర్పు నుండి 97°25′ తూర్పు వరకు

• ఉత్తర అర్ధగోళం తూర్పు భాగంలో ఉంది.

• 82°30′ తూర్పు రేఖాంశం భారత ప్రామాణిక రేఖాంశం.

• భారత ప్రామాణిక సమయం (IST) = GMT కంటే 5 గంటలు 30 నిమిషాలు ముందుంది

82½° తూర్పు రేఖాంశం (భారత ప్రామాణిక రేఖాంశం):

• 82½° తూర్పు రేఖాంశం భారతదేశపు ప్రామాణిక రేఖాంశం.
• ఇది క్రింది రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది:
  ఉత్తర ప్రదేశ్
  మధ్య ప్రదేశ్
  ఛత్తీస్‌గఢ్
  ఒడిశా
  ఆంధ్ర ప్రదేశ్

---

ప్రధాన నగరాలు (ఈ రేఖాంశంపై/దగ్గరగా):

ప్రయాగ్‌రాజ్ (అలహాబాద్) – ఉత్తర ప్రదేశ్

మిర్జాపూర్ – ఉత్తర ప్రదేశ్

జబల్‌పూర్ – మధ్య ప్రదేశ్

రాయ్‌పూర్ – ఛత్తీస్‌గఢ్

కొరాపుట్ – ఒడిశా

కాకినాడ – ఆంధ్ర ప్రదేశ్

నాగ్‌పూర్ (దగ్గరగా) – మహారాష్ట్ర

---

కేంద్రపాలిత ప్రాంతం:

పుదుచ్చేరి (యానం జిల్లా)

---

 కర్కాటక రేఖ (Tropic of Cancer):

కర్కాటక రేఖ భారత్‌ను దాదాపు రెండు సమాన భాగాలుగా విభజిస్తుంది..

కర్కాటక వృత్తం (23½° ఉత్తర అక్షాంశం) భారతదేశం మధ్య భాగం గుండా దాదాపుగా సాగుతుంది.

ఇది భారతదేశంలోని 8 రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది.

కర్కాటక వృత్తం గుండా అత్యధిక దూరం మధ్య ప్రదేశ్‌లో ఉంటుంది.

కర్కాటక వృత్తం గుండా అత్యల్ప దూరం రాజస్థాన్‌లో ఉంటుంది.

దీనివల్ల గుండా వెళ్లే రాష్ట్రాలు:

• గుజరాత్

• రాజస్థాన్

• మధ్యప్రదేశ్

• ఛత్తీస్‌గఢ్

• ఝార్ఖండ్

• పశ్చిమ బెంగాల్

• త్రిపుర

• మిజోరం

  కర్కాటక వృత్తం – నదుల గుండా ప్రవాహం:

గుజరాత్‌లో – మహి, సబర్మతి

మధ్య ప్రదేశ్‌లో – కేన్, బేత్వా

ఝార్ఖండ్‌లో – దామోదర్

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో – హుగ్లీ

---

 రాజకీయ విభజనలు:

• భారత్‌లో 28 రాష్ట్రాలు మరియు 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి (తాజా).

---

 పొరుగు దేశాలు:

భారత్‌కు తక్షణ పొరుగు దేశాలు:

• పాకిస్తాన్

• ఆఫ్ఘానిస్తాన్

• చైనా

• నేపాల్

• భూటాన్

• మయన్మార్

• బంగ్లాదేశ్

• శ్రీలంక (పాక్ జలసంధి ద్వారా వేరు)

---

 భారత రాష్ట్రాలు — సరిహద్దులు పంచుకునేవి:

(a) పాకిస్తాన్‌తో:

• జమ్మూ & కాశ్మీర్

• పంజాబ్

• రాజస్థాన్

• గుజరాత్

(b) చైనాతో:

• జమ్మూ & కాశ్మీర్

• హిమాచల్ ప్రదేశ్

• ఉత్తరాఖండ్

• సిక్కిం

• అరుణాచల్ ప్రదేశ్

(c) మయన్మార్‌తో:

• అరుణాచల్ ప్రదేశ్

• నాగాలాండ్

• మణిపూర్

• మిజోరం

(d) బంగ్లాదేశ్‌తో:

• మిజోరం

• త్రిపుర

• అస్సాం

• మేఘాలయ

• పశ్చిమ బెంగాల్

👉 భారత్ అత్యంత పొడవైన భూసరిహద్దు బంగ్లాదేశ్‌తో పంచుకుంటుంది.

(e) నేపాల్‌తో:

• ఉత్తరాఖండ్

• ఉత్తరప్రదేశ్

• బీహార్

• పశ్చిమ బెంగాల్

• సిక్కిం

(f) భూటాన్‌తో:

• సిక్కిం

• పశ్చిమ బెంగాల్

• అస్సాం

• అరుణాచల్ ప్రదేశ్

---

 భారత భౌగోళిక విభాగాలు:

• హిమాలయ పర్వతాలు

• ద్వీపకల్ప పీఠభూమి

• ఇండో-గంగేటిక్ మైదానాలు

• తీర మైదానాలు

• దీవులు

---

 హిమాలయాలుఏర్పాట్లు:

హిమాలయాలు ప్రపంచంలోనే అతి ఎత్తైన మరియు అత్యంత యువ మడత పర్వత శ్రేణి. ఇవి భారతదేశం ఉత్తర సరిహద్దును సహజ రక్షణగా కాపాడుతూ వాతావరణం, నదులు, వ్యవసాయం మరియు జీవవైవిధ్యంపై గొప్ప ప్రభావం చూపుతాయి

• తృతీయ యుగానికి చెందిన యువ మడత పర్వతాలు

• టెథిస్ సముద్ర ప్రాంతంలో ఖండాల ఢీకొనడం వల్ల ఏర్పడ్డాయి

• ఇండస్ నుండి బ్రహ్మపుత్ర వరకు సుమారు 2500 కి.మీ పొడవున వంగిన ఆకారంలో విస్తరించాయి

---

పైకెత్తిన దశలు(Phases of Upliftment):

• అంతర్గత హిమాలయాలు — ఒలిగోసీన్ కాలం(Inner Himalayas)

• మధ్య హిమాలయాలు — మియోసీన్ కాలం(Middle Himalayas)

• బాహ్య హిమాలయాలు — పోస్ట్-ప్లియోసీన్ కాలం(Outer Himalayas)

---

(A) బాహ్య హిమాలయాలు (శివాలిక్ శ్రేణి):

• వేద నామం: శివాలిక్

• హిమాలయాల్లో అతి కొత్త మరియు అతి తక్కువ ఎత్తైన శ్రేణి

• ఎత్తు: 600 మీ – 1500 మీ

లక్షణాలు:

• ఫాల్ట్ స్కార్ప్స్

• యాంటిక్లైనల్ క్రెస్ట్స్

• సింక్లైనల్ కొండలు

ముఖ్య కొండలు

• డాఫ్లా, మిరి, మిష్మి, అబోర్, పట్కై — అరుణాచల్ ప్రదేశ్

• ధంగ్, డుండ్వా, చూరియా, మురియా — నేపాల్

• జమ్మూ కొండలు — జమ్మూ & కాశ్మీర్

---

శివాలిక్–హిమాచల్ మధ్య లోయలు:

• ఉదాహరణ: కాఠ్మాండు లోయ

• పశ్చిమంలో ఇవి డూన్స్/దువార్స్ అని పిలుస్తారు

  • ఉదా: డెహ్రాడూన్, హరిద్వార్

• శివాలిక్ దిగువ భాగం = తెరై

  • చెరువులతో కూడిన అడవి ప్రాంతం

• తెరై దక్షిణంలో గ్రేట్ బౌండరీ ఫాల్ట్

  • కాశ్మీర్ నుండి అస్సాం వరకు విస్తరించింది

---

(B) మధ్య హిమాలయాలు (లెస్సర్ హిమాలయాలు):

• అత్యంత సంక్లిష్టమైన మరియు కఠినమైన పర్వత వ్యవస్థ

• వెడల్పు: 60–80 కి.మీ

• ఎత్తు: 3700–4500 మీ

• వేద నామం: హిమాంచల్

ముఖ్య లక్షణాలు

ప్రసిద్ధ హిల్ స్టేషన్లు:

• డల్‌హౌసీ

• మనాలి

• శిమ్లా

• నైనితాల్

• ముస్సోరీ

• దార్జిలింగ్

కాశ్మీర్ లోయ

• పొడవు: 150 కి.మీ

• వెడల్పు: 80 కి.మీ

• పీర్ పంజాల్ మరియు జాస్కార్ మధ్య ఉందిra

---

ముఖ్య శ్రేణులు (పడమర → తూర్పు):

• పీర్ పంజాల్ — జమ్మూ & కాశ్మీర్

• ధౌలాధార్ — హిమాచల్ ప్రదేశ్

• ముస్సోరీ — ఉత్తరాఖండ్

• నాగ్ టిబ్బా — నేపాల్

• మహాభారత్ — నేపాల్

---

మధ్య హిమాలయాల్లో ముఖ్య మార్గాలు:

మార్గం	ప్రాంతం	అనుసంధానం
పీర్ పంజాల్ పాస్	జమ్మూ & కాశ్మీర్	జమ్మూ–శ్రీనగర్ రహదారి
బనిహాల్ పాస్	జమ్మూ & కాశ్మీర్	జమ్మూ–శ్రీనగర్ (NH-1A)
రోహ్తాంగ్ పాస్	హిమాచల్ ప్రదేశ్	కులు–కేలాంగ్ రహదారి

👉 జవహర్ టన్నెల్ బనిహాల్ పాస్ వద్ద ఉంది (మునుపటి పొడవైన రహదారి సొరంగం).

---

(C) అంతర్గత హిమాలయాలు (గ్రేటర్ హిమాలయాలు):

• వేద నామాలు: హిమాద్రి, బహిర్గిరి

• ప్రపంచంలోనే అతి ఎత్తైన పర్వత శ్రేణి

• సగటు ఎత్తు: 6100 మీ

---

ముఖ్య శిఖరాలు:

ఎవరెస్ట్ (8848 మీ)

• ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన శిఖరం

• నేపాల్‌లో ఉంది

• నేపాల్‌లో: సాగర్మాథా

• చైనాలో: చోమోలుంగ్మా

K2 (8611 మీ)

• గాడ్విన్ ఆస్టిన్ / క్వోగిర్ అని కూడా పిలుస్తారు

• ప్రపంచంలో 2వ ఎత్తైన శిఖరం

• కారాకోరం శ్రేణిలో ఉంది

కాంచెంజంగ (8598 మీ)

• భారతదేశంలో 2వ ఎత్తైన శిఖరం

• ప్రపంచంలో 3వ స్థానం

• సిక్కింలో ఉంది

---

అంతర్గత హిమాలయాల్లో ముఖ్య మార్గాలు:

మార్గం	ప్రాంతం	అనుసంధానం
కారాకోరం పాస్	జమ్మూ & కాశ్మీర్	భారత్–చైనా
బుర్జిల్ పాస్	జమ్మూ & కాశ్మీర్	కాశ్మీర్ లోయ → మధ్య ఆసియా

---

 డిస్క్లైమర్:

ఈ సమాచారం విద్యా మరియు సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే సిద్ధం చేయబడింది. UPSC మరియు రాష్ట్ర పరీక్షల సిద్ధత కోసం సులభీకరించబడింది. పూర్తి వివరాల కోసం ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను చూడండి.