తాజా అప్డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్స్ మరియు ముఖ్య నోటిఫికేషన్ల కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్లో చేరండి:
👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1
Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!
Buy Best Geography Books Here
ద్వీపకల్ప పీఠభూమి:
ప్రాచీన గోండ్వానాలాండ్లో భాగం
సుమారు త్రిభుజాకార ఆకారం
సగటు ఎత్తు: 600–900 మీటర్లు
ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ అల్లువియల్ మైదానాల నుండి దక్షిణ దిశగా విస్తరించి ఉంటుంది
దాదాపు మొత్తం ద్వీపకల్ప భారతదేశాన్ని కవర్ చేస్తుంది
ముఖ్య పర్వత శ్రేణులు (Important Ranges):
అరావల్లి పర్వత శ్రేణి (Aravalli Range):
ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రాచీన పర్వత శ్రేణుల్లో ఒకటి (ప్రీకాంబ్రియన్ కాలం)
పొడవు: సుమారు 700 కి.మీ
అమెరికాలోని అప్పలాచియన్ పర్వతాలతో పోల్చబడుతుంది
అధికంగా క్షీణించి → Relict Mountains అని పిలుస్తారు
“ఖనిజాల మ్యూజియం”గా ప్రసిద్ధి
గుజరాత్ నుండి ఢిల్లీ వరకు విస్తరణ
చివరి విస్తరణ: రైసినా హిల్స్ (ఢిల్లీ) — రాష్ట్రపతి భవన్ ఉన్న స్థలం
గిర్ పర్వతాలు (Gir Mountains):
గుజరాత్లోని కథియావార్ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి
ఆసియాటిక్ సింహాలు (Gir Lions) కోసం ప్రసిద్ధి
పశ్చిమ కనుమలు / సహ్యాద్రులు (Western Ghats / Sahyadris):
తాప్తి నది లోయ నుండి కన్యాకుమారి వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి
పొడవు: సుమారు 1600 కి.మీ
సగటు ఎత్తు: 1200 మీటర్లు
భౌగోళికంగా రిఫ్ట్-సైడ్ పర్వతాలు (నిజమైన మడత పర్వతాలు కావు)
ముఖ్య లక్షణాలు
ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ఎత్తు పెరుగుతుంది
తూర్పు కనుమల కంటే ఎక్కువ నిరంతరంగా ఉంటాయి
పశ్చిమ కనుమలలో ప్రధాన కొండలు:
(a) నిలగిరి కొండలు (Nilgiri Hills):
బ్లూ మౌంటెన్స్ అని కూడా పిలుస్తారు
తమిళనాడులో ఉన్నాయి
అత్యున్నత శిఖరం: డొడ్డాబెట్ట (2637 మీ)
ప్రసిద్ధ హిల్ స్టేషన్: ఉధగమండలం (ఊటీ)
(b) అన్నామలై కొండలు (Annamalai Hills):
నిలగిరుల దక్షిణంలో ఉన్నాయి
అత్యున్నత శిఖరం: అనముడి (2695 మీ) — పశ్చిమ కనుమలు & దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యున్నత శిఖరం
(c) కార్డమమ్ కొండలు (Cardamom Hills):
భారతదేశ దక్షిణ అంచులో ఉన్న కొండ శ్రేణి
షెంకొట్ట గ్యాప్ ఇక్కడ ఉంది
తూర్పు కనుమలు (Eastern Ghats):
తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా తూర్పు తీరంలో ఉన్నాయి
సగటు ఎత్తు: సుమారు 600 మీటర్లు
పశ్చిమ కనుమల కంటే తక్కువ నిరంతరంగా ఉంటాయి
ముఖ్య కొండలు
స్టాన్లీ షెవరాయ్ కొండలు – తమిళనాడు
జవాది కొండలు – తమిళనాడు
పాలకొండ శ్రేణి – ఆంధ్రప్రదేశ్ (ఇక్కడే తిరుమల కొండలు ఉన్నాయి)
నల్లమల కొండలు – ఆంధ్రప్రదేశ్
(Vindhyan Range)పర్వత శ్రేణి:
నర్మదా మరియు సోన్ నదుల మధ్య ఉంది
ప్రధానంగా మధ్యప్రదేశ్ & బుందేల్ఖండ్ (ఉ.ప్ర.)లో ఉంది
మాల్వా పీఠభూమికి దక్షిణంగా
ఉత్తర భారతదేశం మరియు దక్షిణ భారతదేశాన్ని విభజిస్తుంది
సగటు ఎత్తు: 700–1200 మీటర్లు
రకం: బ్లాక్ మౌంటెన్స్
సాత్పురా పర్వత శ్రేణి (Satpura Range):
మహారాష్ట్ర మరియు మధ్యప్రదేశ్లో ఉంది
బ్లాక్ పర్వతాలకు ఉదాహరణ
నర్మదా & తాప్తి రిఫ్ట్ లోయల మధ్య ఉంది
విన്ധ్యలకు దక్షిణంగా సమాంతరంగా ఉంటుంది
అత్యున్నత శిఖరం: ధూప్గఢ్ (1350 మీ) — పచ్మఢి సమీపంలో
సన్సెట్ పాయింట్గా ప్రసిద్ధి
ఇతర ముఖ్య కొండలు:
అజంతా & సాత్మాల కొండలు – మహారాష్ట్ర
మహాదేవ్ కొండలు – మధ్యప్రదేశ్
హరిశ్చంద్ర కొండలు – మహారాష్ట్ర
బాలాఘాట్ కొండలు – మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక
రాజ్మహల్ కొండలు – జార్ఖండ్ & పశ్చిమ బెంగాల్
అత్యున్నత శిఖరం: పారస్నాథ్ (ప్రసిద్ధ జైన దేవాలయం)
పరీక్ష సూచన (Exam Tip):
పశ్చిమ కనుమలు → నిరంతరంగా, దక్షిణంలో ఎత్తుగా
తూర్పు కనుమలు → విభిన్నంగా, తక్కువ ఎత్తు
అరావల్లి → అత్యంత ప్రాచీన పర్వతం
అనముడి → పశ్చిమ కనుమలలో అత్యున్నత శిఖరం
భారత మహా మైదానం (The Great Plain of India):
దీనిని ఇండస్–గంగా–బ్రహ్మపుత్ర మైదానం అని కూడా అంటారు
పొడవు: సుమారు 3200 కి.మీ
వెడల్పు: 150–300 కి.మీ
పెద్ద బేసిన్లో అల్లువియం పేరుకుపోవడం వల్ల ఏర్పడింది
హిమాలయాల ఉద్ధరణ తరువాత అభివృద్ధి చెందింది
నేల రకం: అల్లువియల్ మట్టి (అత్యంత సారవంతం)
ఉత్తర మైదానాల విభాగాలు:
(i) భాబర్ ప్రాంతం (Bhabar):
వెడల్పు: 8–16 కి.మీ
హిమాలయ పాద ప్రాంతం వెంట ఉంటుంది
రాళ్లు, గరుకైన పదార్థాలతో ఏర్పడింది
అత్యంత రంధ్రాలతో ఉంటుంది
నదులు ఇక్కడ భూగర్భంలో కలిసిపోతాయి
(ii) తరై ప్రాంతం (Terai):
భాబర్కు దక్షిణంగా 15–30 కి.మీ వెడల్పు
చెరువులు, మడులు ఎక్కువగా ఉంటాయి
ఘనమైన అడవులు, సమృద్ధి జీవ వైవిధ్యం
నదులు మళ్లీ పైకి వస్తాయి → వరదలకు గురయ్యే ప్రాంతం
వరి పంటకు అనుకూలం
(iii) భాంగర్ ప్రాంతం (Bangar):
మైదానాల ఎత్తైన భాగం
పాత అల్లువియం మట్టి
రాళ్లు, గరుకైన అవక్షేపాలు ఉంటాయి
ఖాదర్ కంటే తక్కువ సారవంతం
స్థానికంగా ఎత్తైన భాగాలను భూర్ అంటారు
(iv) ఖాదర్ ప్రాంతం (Khadar):
కొత్త అల్లువియం మట్టి
ప్రతి సంవత్సరం వరదలతో పునరుద్ధరించబడుతుంది
అత్యంత సారవంతం
కచ్ఛార్ ప్రాంతం అని కూడా అంటారు
నదీ తీరాల వెంట ఉంటుంది
(v) డెల్టా మైదానాలు (Deltaic Plains):
నదీ డెల్టాల వల్ల ఏర్పడతాయి
నేల: సున్నితమైన మట్టి (క్లేయి)
అత్యంత సారవంతం
వరి, జూట్ పంటలకు అనుకూలం
ఉదాహరణ: గంగా–బ్రహ్మపుత్ర డెల్టా (భారత్ & బంగ్లాదేశ్)
భారత మైదానాల ప్రాముఖ్యత:
భారతదేశంలో భారీ జనాభాకు ఆధారం
వ్యవసాయానికి అత్యంత సారవంతమైన భూమి
ఆహార పంటలు, పశుగ్రాస ఉత్పత్తి
అగ్రో ఆధారిత పరిశ్రమలకు కేంద్రం
పరిశ్రమలకు ముడి పదార్థాల సరఫరా
సాంద్ర రవాణా & నివాస వ్యవస్థ
త్వరిత పునర్విమర్శ (Quick Revision):
భాబర్ → రాళ్లు, నదులు కనిపించవు
తరై → మడులు, వరదలు
భాంగర్ → పాత అల్లువియం
ఖాదర్ → కొత్త అల్లువియం, అత్యంత సారవంతం
డెల్టా → మట్టి నేల, వరి & జూట్
నిరాకరణ (Disclaimer):
ఈ సమాచారం విద్యా మరియు అవగాహన కోసం సరళీకరించి రూపొందించబడింది (UPSC మరియు రాష్ట్ర పరీక్షల కోసం). పూర్తి వివరాల కోసం ప్రమాణిత పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించండి.
No comments:
Post a Comment