📢 తాజా అప్డేట్లు, నాణ్యమైన స్టడీ మెటీరియల్ మరియు ముఖ్యమైన నోటిఫికేషన్ల కోసం మా అధికారిక Telegram ఛానల్లో చేరండి!
👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1
🎥 స్పష్టమైన వివరణలు, UPSC & State PSC స్టడీ కంటెంట్ మరియు ఉపయోగకరమైన డిజిటల్ నాలెడ్జ్ కోసం మా YouTube ఛానల్ను ఫాలో అవ్వండి మరియు మీ సపోర్ట్ ఇవ్వండి!
👉 తదుపరి భాగం కోసం వేచి ఉండండి | ముందు భాగాల కోసం బ్యాక్లో చూడండి.
భారతదేశ డ్రైనేజ్ వ్యవస్థ (Drainage System of India):
• భారతదేశం నదుల దేశం. ఇక్కడ 4000 కంటే ఎక్కువ చిన్న–పెద్ద నదులు ఉన్నాయి. వీటిని 23 పెద్ద మరియు సుమారు 200 చిన్న నదీ పరివాహక ప్రాంతాలుగా విభజిస్తారు.
• ఉద్భవ స్థానం ఆధారంగా భారత నదులను ప్రధానంగా
(A) హిమాలయ నదులు
(B) ద్వీపకల్ప (పెనిన్సులార్) నదులు గా విభజిస్తారు.
• ఈ రెండు నదీ వ్యవస్థలలో ప్రవాహ నమూనా (drainage pattern) మరియు నీటి మట్టాలలో తేడాలు ఉంటాయి.
వర్గీకరణ
హిమాలయ నదులు (HIMALAYAN RIVERS):
హిమాలయ పర్వతాలు మరియు హిమనదాల నుండి ఉద్భవించే ఉత్తర భారత ప్రధాన నదులు. ఇవి సర్వకాల ప్రవాహ (Perennial) నదులు — మంచు కరుగుదల మరియు వర్షపాతం వల్ల సంవత్సరం పొడవునా ప్రవహిస్తాయి.
Antecedent (హిమాలయాల కంటే పాతవి)
ఉదా: ఇండస్, బ్రహ్మపుత్ర, సట్లెజ్
Non-antecedent (హిమాలయాల కంటే కొత్తవి)
ఉదా: గంగా, యమునా, జీలం
ద్వీపకల్ప నదులు:
దక్షిణ భారత ద్వీపకల్ప పీఠభూమి నుండి ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా ఋతుపరమైన (Seasonal) నదులు — ప్రధానంగా వర్షాధారితమైనవి మరియు హిమాలయ నదుల కంటే పాతవి, స్థిరమైనవి.
పడమర వైపు ప్రవహించే నదులు
తూర్పు వైపు ప్రవహించే నదులు
• భారతదేశంలో నీరు ప్రధాన జలవిభాజక రేఖ ఆధారంగా రెండు దిశల్లో పారుతుంది.
సుమారు 90% నీరు బంగాళాఖాతంలోకి
మిగతా భాగం అరేబియా సముద్రంలోకి చేరుతుంది.
(A) హిమాలయ నదులు:
ఇండస్ నది వ్యవస్థ:
ఇందులో ఇండస్ మరియు దాని ఉపనదులు — జీలం, చెనాబ్, రావి, బియాస్, సట్లెజ్ (పంచనద్) ఉంటాయి.
(i) ఇండస్ (సింధు):
• మొత్తం పొడవు: 2880 కి.మీ
• ఉద్భవం: టిబెట్లోని మానసరోవర్ సరస్సు
• భారతదేశంలో జాస్కర్ మరియు లడఖ్ మధ్యగా ప్రవహిస్తుంది
• టిబెట్లో దీనిని సెంగ్గే ఖబాబ్ అంటారు
ప్రధాన ఉపనదులు: జాస్కర్, షియోక్, గిల్గిట్ మొదలైనవి
📘 For clear English explanations and detailed study material, visit our blog:
(ii) జీలం (వితస్తా):
• ఉద్భవం: జమ్మూ & కాశ్మీర్లోని వెరినాగ్
• వులర్ సరస్సు గుండా ప్రవహిస్తుంది
• పాకిస్తాన్లో ట్రిమ్ము వద్ద చెనాబ్లో కలుస్తుంది
• కిషన్ గంగా, లిడార్ ముఖ్య ఉపనదులు
• తుల్బుల్ ప్రాజెక్ట్ ఈ నదిపై ఉంది
(iii) చెనాబ్ (అస్కిని):
• ఉద్భవం: హిమాచల్ ప్రదేశ్లో చంద్ర-భాగా సంగమం
• జమ్మూ & కాశ్మీర్లో ప్రవహిస్తుంది
• బాగ్లిహార్ ప్రాజెక్ట్, సలాల్, దుల్హస్తి ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి
(iv) రావి (పరుష్ణి):
• ఉద్భవం: రోహ్తాంగ్ పాస్ సమీపంలోని కులు కొండలు
• రంజిత్ సాగర్ డ్యామ్ ఈ నదిపై ఉంది
(v) బియాస్ (విపాశా):
• ఉద్భవం: బియాస్ కుండ్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)
• సట్లెజ్లో హరికే వద్ద కలుస్తుంది
• పోంగ్ రిజర్వాయర్ ఈ నదిపై ఉంది
• హరికే బ్యారేజ్ నుంచి ఇందిరా గాంధీ కాలువ ప్రారంభమవుతుంది
(vi) సట్లెజ్ (శతద్రి):
• ఉద్భవం: రాక్షస్ తాల్ (మానసరోవర్ సమీపం)
• షిప్కీ లా గుండా భారతదేశంలోకి ప్రవేశిస్తుంది
• భాక్రా-నాంగల్ ప్రాజెక్ట్ ఈ నదిపై ఉంది
• టిబెట్లో దీనిని లాంగ్చెన్ ఖంబాబ్ అంటారు
ఇండస్ వాటర్ ఒప్పందం (1960):
భారతదేశం — ఇండస్, జీలం, సట్లెజ్ నీటిలో 20% ఉపయోగించుకోగలదు
చెనాబ్, రావి, బియాస్ — 80% వినియోగ హక్కు పాకిస్తాన్కు
గంగా నది వ్యవస్థ:
• భారతదేశంలోనే పొడవైన నది: 2510 కి.మీ
• ఉద్భవం: ఉత్తరాఖండ్లోని గంగోత్రి హిమనది (భాగీరథి)
• దేవప్రయాగ్ వద్ద ఆలకనందతో కలిసిన తరువాత గంగా అని పిలుస్తారు
• తెహ్రీ డ్యామ్ భాగీరథి నదిపై ఉంది
గంగా ముఖ్య ఉపనదులు:
ఎడమ ఒడ్డున(Left Bank Tributaries):
రామ్గంగా, గోమతి, ఘాఘ్రా (కాలి/శార్దా), గండక్, కోసి (బీహార్ శోకం), మహానంద
కుడి ఒడ్డున(Right Bank Tributaries):
యమునా (చంబల్, బేత్వా, కెన్ ఉపనదులు)
సోన్ — అమరకంటక్ నుండి ఉద్భవిస్తుంది
• రిహాండ్ డ్యామ్ (గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ సాగర్) ఉంది
• దామోదర్ — జార్ఖండ్ నుండి ఉద్భవించి హుగ్లీకి కలుస్తుంది
• హుగ్లీ నది ఒడ్డున కొలకతా నగరం ఉంది (తూర్పు లండన్ అని పిలుస్తారు)
Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!
Buy Best Geography Books Here
👉 https://amzn.to/4tB89fG
👉 https://amzn.to/3Q7PLwe
బ్రహ్మపుత్ర నది వ్యవస్థ:
• ఉద్భవం: టిబెట్లోని త్సాంగ్పో (మానసరోవర్ సమీపం)
• అరుణాచల్లో — సియాంగ్/దిహాంగ్
• అస్సాంలో — బ్రహ్మపుత్ర
• బంగ్లాదేశ్లో — జమునా
• భారతదేశంలో అత్యధిక నీటి ప్రవాహం కలిగిన నది
• నామ్చా బర్వా పర్వతం వద్ద లోతైన గార్జ్ ఏర్పరుస్తుంది
• ప్రపంచంలోనే ఎక్కువ నదీ దీవులు — మాజులి (అతి పెద్దది)
ముఖ్య ఉపనదులు: సుబన్సిరి, లోహిత్, తిస్తా, దిబాంగ్, కోపిలి మొదలైనవి
Disclaimer:
ఈ సమాచారం విద్యా మరియు పరీక్షా సిద్ధత కోసం సరళీకరించి ఇవ్వబడింది. పూర్తి వివరాల కోసం ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను చూడండి.
No comments:
Post a Comment