📢 తాజా అప్డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్ మరియు ముఖ్యమైన నోటిఫికేషన్స్ కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్లో చేరండి:👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1
For detailed English notes and study materials, visit:👉 https://biig123journal.blogspot.com/
పౌరసత్వం (Citizenship):
భారత రాజ్యాంగం దేశమంతటికి ఒకే పౌరసత్వాన్ని (Single Citizenship) కల్పిస్తుంది. పౌరసత్వానికి సంబంధించిన నిబంధనలు రాజ్యాంగంలోని భాగం-II లోని ఆర్టికల్స్ 5 నుండి 11 వరకు ఉన్నాయి. ఆర్టికల్స్ 5 నుండి 9 వరకు రాజ్యాంగ ప్రారంభ సమయంలో ఎవరు భారత పౌరులు అనేది నిర్ణయిస్తాయి. ఆర్టికల్ 10 ప్రకారం, పార్లమెంట్ చట్టం ప్రకారం వీరు తమ పౌరసత్వాన్ని కొనసాగించవచ్చు. ఆర్టికల్ 11 ద్వారా పార్లమెంట్కు పౌరసత్వంపై చట్టం చేయగల అధికారాన్ని రాజ్యాంగం స్పష్టంగా ఇస్తుంది.
రాజ్యాంగ నిబంధనలు (Articles 5–11):
- ఆర్టికల్ 5: రాజ్యాంగ ప్రారంభ సమయంలో పౌరసత్వం
- ఆర్టికల్ 6: పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చిన వలసదారుల పౌరసత్వం
- ఆర్టికల్ 7: పాకిస్తాన్కు వెళ్లి తిరిగి వచ్చిన వారి స్థితి
- ఆర్టికల్ 8: విదేశాలలో నివసించే భారతీయ మూలాల వ్యక్తులు
- ఆర్టికల్ 9: ఇతర దేశ పౌరసత్వం స్వీకరించిన వారు
- ఆర్టికల్ 10: పౌరసత్వం కొనసాగింపు
- ఆర్టికల్ 11: పౌరసత్వంపై చట్టం చేయడానికి పార్లమెంట్ అధికారాలు
పౌరసత్వ చట్టం, 1955 ప్రకారం రాజ్యాంగం ప్రారంభం తర్వాత భారత పౌరసత్వాన్ని జననం, వంశపారంపర్యం, నమోదు, సహజీకరణ మరియు భూభాగం కలయిక ద్వారా పొందవచ్చు. కొన్ని పరిస్థితుల్లో పౌరసత్వం రద్దు చేయడం మరియు తొలగించడం కూడా ఈ చట్టంలో ఉంది. పౌరసత్వ నియమాలు, 1956 ప్రకారం పౌరసత్వం పొందడానికి అవసరమైన విధానాలు మరియు ఫార్మ్లు నిర్ణయించబడతాయి.
భారత పౌరసత్వం పొందే విధానాలు:
భారత పౌరసత్వం జననం, వంశపారంపర్యం, నమోదు మరియు సహజీకరణ ద్వారా పొందవచ్చు.
(1) జననం ద్వారా:
(i) 26 జనవరి 1950 నుండి 1 జూలై 1987 మధ్య భారత్లో జన్మించిన వ్యక్తి, తల్లిదండ్రుల జాతీయతతో సంబంధం లేకుండా భారత పౌరుడు అవుతాడు.
(ii) 1 జూలై 1987 నుండి 3 డిసెంబర్ 2004 మధ్య జన్మించిన వ్యక్తి, తల్లిదండ్రుల్లో ఎవరో ఒకరు భారత పౌరుడు అయితే పౌరుడిగా పరిగణించబడతాడు.
(iii) 3 డిసెంబర్ 2004 తర్వాత జన్మించిన వ్యక్తి, ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు పౌరులు లేదా ఒకరు పౌరుడు మరియు మరొకరు అక్రమ వలసదారు కాని వారు అయితే పౌరుడిగా పరిగణించబడతాడు.
“అక్రమ వలసదారు” అంటే చట్టబద్ధ పాస్పోర్ట్ లేకుండా భారతదేశంలో ప్రవేశించిన విదేశీయుడు లేదా అనుమతించిన కాలం కంటే ఎక్కువ కాలం ఉన్నవాడు.
(2) వంశపారంపర్యం ద్వారా:
(i) 26 జనవరి 1950 నుండి 10 డిసెంబర్ 1992 మధ్య విదేశాలలో జన్మించిన వ్యక్తి తండ్రి భారత పౌరుడు అయితే పౌరుడు అవుతాడు.
(ii) 10 డిసెంబర్ 1992 నుండి 3 డిసెంబర్ 2004 మధ్య జన్మించిన వ్యక్తి తల్లిదండ్రుల్లో ఎవరో ఒకరు పౌరుడు అయితే పౌరుడిగా పరిగణించబడతాడు.
(iii) 3 డిసెంబర్ 2004 తర్వాత జన్మించిన వ్యక్తి, జననాన్ని ఒక సంవత్సరంలో భారత కాన్సులేట్లో నమోదు చేయాలి.
(3) నమోదు ద్వారా:
భారత పౌరసత్వం నమోదు ద్వారా పొందవచ్చు:
(4) ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో నమోదు:
ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో చిన్నపిల్లలను కేంద్ర ప్రభుత్వం పౌరులుగా నమోదు చేయవచ్చు.
(5) సహజీకరణ ద్వారా:
విదేశీయుడు 12 సంవత్సరాలు భారత్లో నివసించి ఉంటే పౌరసత్వం పొందవచ్చు.
పౌరసత్వం కోల్పోవడం:
పౌరసత్వం కోల్పోయే మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి:
గమనిక:
భారత పౌరులకు ప్రత్యేక హక్కులు:
భారత రాజ్యాంగం కొన్ని హక్కులను కేవలం పౌరులకు మాత్రమే కల్పిస్తుంది. విదేశీయులకు ఇవి అందుబాటులో ఉండవు. పౌరులు ఎన్నికల్లో ఓటు వేయగలరు మరియు పోటీ చేయగలరు. ఆర్టికల్ 19 కింద మాట్లాడే స్వేచ్ఛ, సంఘాల ఏర్పాటు, సంచారం, నివాసం, వృత్తి స్వేచ్ఛ వంటి హక్కులు పౌరులకు మాత్రమే ఉన్నాయి. భాష, సంస్కృతి రక్షణ మరియు విద్యాసంస్థల స్థాపన హక్కులు కూడా పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. అధ్యక్షుడు, ఉపాధ్యక్షుడు, గవర్నర్, న్యాయమూర్తులు వంటి పదవులకు కూడా పౌరులే అర్హులు
మోడల్ MCQs:
1.
భారతదేశంలోని మౌలిక హక్కుల గురించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
2.
క్రింది హక్కుల్లో ఏవి కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటాయి?
3.
భారతదేశంలో రాజకీయ హక్కుల గురించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
4.
ఆర్టికల్ 19కు సంబంధించి క్రింది స్వేచ్ఛలను పరిశీలించండి:
5.
భారతదేశంలో విదేశీయులకు లభించే హక్కుల గురించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
6.
సాంస్కృతిక మరియు విద్యా హక్కుల గురించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
7.
క్రింది వాటిలో భారత పౌరులకు ప్రత్యేక హక్కులు ఏవి?
సమాధానం: A
8.
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
9.
క్రింది హక్కులను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
10.
సమాధానం: B
11.
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
12.
క్రింది పదవులను పరిశీలించండి:
సమాధానం: C
13.
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
14.
సమాధానం: C
15.
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
సమాధానం: A
నిరాకరణ (Disclaimer):
ఈ కంటెంట్ విద్యా ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే తయారు చేయబడింది. UPSC మరియు రాష్ట్ర పరీక్షల కోసం సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా సరళీకరించబడింది. పూర్తి వివరాల కోసం ప్రామాణిక పుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించాలి.
No comments:
Post a Comment