📢 తాజా అప్డేట్స్, స్టడీ మెటీరియల్స్ మరియు ముఖ్యమైన నోటిఫికేషన్స్ కోసం మా అధికారిక టెలిగ్రామ్ ఛానల్లో చేరండి:👉 https://t.me/+XfIr9Y4n_rFlNzc1
📖 For detailed English notes and study materials, visit:👉 https://biig123journal.blogspot.com/
Prepare Smart. Crack UPSC/Groups Exams with Confidence!
Buy Best Geography Books Here
భారతదేశంలో పరిశ్రమలు:
భారతదేశ ఆర్థిక అభివృద్ధిలో పరిశ్రమలు చాలా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి వస్తువుల ఉత్పత్తి, ఉపాధి సృష్టి మరియు దేశ సమగ్ర అభివృద్ధికి దోహదపడతాయి.
భారతదేశ పరిశ్రమలు ప్రధానంగా ప్రాథమిక (Primary), ద్వితీయ (Secondary), తృతీయ (Tertiary) రంగాలుగా విభజించబడతాయి. వీటిలో తయారీ (Secondary) రంగం పరిశ్రమల అభివృద్ధికి వెన్నెముకగా ఉంటుంది.
1. ఇనుము మరియు ఉక్కు పరిశ్రమ (Iron and Steel Industry):
ఇనుము మరియు ఉక్కు పరిశ్రమ ఏ దేశానికైనా ప్రాథమిక పరిశ్రమగా భావించబడుతుంది. ఈ పరిశ్రమకు అవసరమైన ముడి ఖనిజాలు: ఇనుము ఖనిజం, కోకింగ్ బొగ్గు, మాంగనీస్, లైమ్ స్టోన్, డోలమైట్ మరియు క్రోమియం.
ప్రస్తుతం భారతదేశంలో 9 పెద్ద స్థాయి పరిశ్రమలు మరియు 169 చిన్న స్థాయి పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ఇనుము ఖనిజ పరిశ్రమలు భద్రావతి, భిలాయ్, సేలం వద్ద ఉన్నాయి; బొగ్గు పరిశ్రమలు కుల్టి-బర్న్పూర్, దుర్గాపూర్, బోకారోలో ఉన్నాయి; జంషెడ్పూర్ మరియు రూర్కెలా పరిశ్రమలు ఈ రెండు వనరుల మధ్య ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.
సముద్ర తీరంపై ఆధారపడిన ఏకైక పరిశ్రమ విశాఖపట్నంలో ఉంది. ఇక్కడ ఇనుము ఖనిజం మరియు మాంగనీస్ అందుబాటులో ఉండటం వల్ల పరిశ్రమ అభివృద్ధి చెందింది. అంతర్గత ప్రాంతాలలో కోకింగ్ బొగ్గు కొరత ఉండటం వల్ల ఆస్ట్రేలియా నుండి బొగ్గు దిగుమతి చేసుకుంటారు.
గోపాలపూర్ (ఒడిశా), పరదీప్, మంగళూరు, రత్నగిరి, మర్మగావ్ ప్రాంతాలలో కొత్త పరిశ్రమలు ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.
దక్షిణ కొరియా POSCO సంస్థ పరదీప్లో 12 మిలియన్ టన్నుల సామర్థ్యంతో ప్లాంట్ ఏర్పాటు చేస్తోంది. విశాఖ స్టీల్ కాళింగనగర్లో ప్లాంట్ ఏర్పాటు చేస్తోంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు సంస్థ ఆర్సెలర్ మిట్టల్ ఒడిశాలో పెట్టుబడి పెట్టాలని నిర్ణయించింది.
2. పత్తి వస్త్ర పరిశ్రమ (Cotton Textile Industry):
1818లో ఫోర్ట్ గ్లోస్టర్ (కలకత్తా సమీపంలో) మొదటి పత్తి వస్త్ర కర్మాగారం స్థాపించబడింది. 1854లో బాంబేలో మొదటి ఆధునిక కర్మాగారం "బాంబే స్పిన్నింగ్ అండ్ వీవింగ్ కంపెనీ"గా ప్రారంభమైంది.
ప్రస్తుతం ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద పరిశ్రమగా ఉంది మరియు రైల్వే తర్వాత అత్యధిక ఉపాధిని కల్పిస్తుంది.
భారతదేశంలో ఎక్కువ పత్తి పరిశ్రమ కేంద్రాలు కోయంబత్తూరులో ఉన్నాయి.
చైనా ప్రపంచంలో అతిపెద్ద పత్తి వస్త్ర ఉత్పత్తిదారు.
3. వస్త్ర పరిశ్రమ (Woollen Textile Industry):
మొదటి వూలెన్ టెక్స్టైల్ మిల్ 1876లో కాన్పూర్లో స్థాపించబడింది, ఎందుకంటే కాన్పూర్ బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీకి ప్రధాన నిల్వ కేంద్రంగా ఉండేది.
భారతదేశంలో వూలెన్ టెక్స్టైల్ పరిశ్రమ కొంతవరకు కుట్టు పరిశ్రమ (కాటేజ్ ఇండస్ట్రీ)గా మరియు కొంతవరకు కర్మాగార పరిశ్రమగా ఉంది. వ్యవస్థీకృత రంగంలో మూడు ఉపరంగాలు ఉన్నాయి:
(i) వూలెన్ (ఫ్యాబ్రిక్స్ మరియు హోజరీ కోసం ఉన్నత నాణ్యత గల నూలు);
(ii) వోర్స్టెడ్ (మధ్యస్థ నాణ్యత గల వస్తువులు – దుప్పట్లు, ట్వీడ్స్, సూటింగ్స్ మొదలైనవి);
(iii) షాడీ (దుప్పట్లు తయారీ కోసం).
భారతదేశంలో పంజాబ్ వూల్ ఉత్పత్తిలో ప్రముఖ రాష్ట్రం కాగా, ప్రపంచంలో వూల్ (మెరినో) ఉత్పత్తి మరియు ఎగుమతిలో ఆస్ట్రేలియా అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది..
భౌగోళిక విభజన:
వూలెన్(woollen) వస్త్ర కర్మాగారాలలో చాలా భాగం పంజాబ్లో ఉన్నాయి. వాటిలో ధారీవాల్ అతిపెద్ద కేంద్రం. ఇతర కేంద్రాలు అమృత్సర్ మరియు లుధియానా.
ఇతర ముఖ్య కేంద్రాలు ఉత్తరప్రదేశ్లో కాన్పూర్ మరియు ఆగ్రా, రాజస్థాన్లో జైపూర్, మధ్యప్రదేశ్లో గ్వాలియర్, గుజరాత్లో జామ్నగర్, మహారాష్ట్రలో ముంబై, కర్ణాటకలో బెంగళూరు మరియు కాశ్మీర్లో శ్రీనగర్.
జమ్మూ & కాశ్మీర్లోని బక్కర్వాల్స్ మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని గడ్డీస్ వంటి జంతు మేపువారు గొర్రెలను పెంచి బొచ్చు సరఫరా చేస్తారు. అందువల్ల జమ్మూ & కాశ్మీర్ హ్యాండ్లూమ్ వూలెన్ ఉత్పత్తులలో పెద్ద ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది.
దేశంలో సుమారు 958 వూలెన్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, వాటిలో ఎక్కువ భాగం చిన్న స్థాయి రంగంలో ఉన్నాయి.
కేంద్ర వూల్ అభివృద్ధి బోర్డు (CWDB) జోధ్పూర్లో ఉంది.
4. పట్టు పరిశ్రమ (Silk Textile Industry):
భారతీయ పరిశ్రమలో ఈ రంగానికి మధ్యయుగ కాలంలో గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. ప్రసిద్ధ ‘సిల్క్ రూట్’ భారతదేశం గుండా వెళ్లేది, మరియు భారతీయ పట్టు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మార్కెట్లను సంపాదించింది.
చైనా తరువాత భారతదేశం సహజ పట్టు ఉత్పత్తిలో రెండవ అతిపెద్ద దేశం. అలాగే మల్బరీ, తసర్ (ట్రాపికల్ తసర్ & ఓక్ తసర్), ఎరి మరియు ముగ అనే నాలుగు రకాల సహజ పట్టును ఉత్పత్తి చేసే ఏకైక దేశం భారతదేశమే. వీటిలో గోల్డెన్ యెల్లో ముగ పట్టు భారతదేశానికి ప్రత్యేకమైనది.
కర్ణాటక రాష్ట్రం దేశంలో అతిపెద్ద పట్టు ఉత్పత్తి రాష్ట్రంగా ఉంది, మొత్తం ఉత్పత్తిలో సుమారు 70% వాటాను కలిగి ఉంది.
5. జ్యూట్ పరిశ్రమ (Jute Textile Industry)
జ్యూట్ మొక్క కాండం తొక్క నుండి జ్యూట్ పొందబడుతుంది. ఇది మంచి నీరు వడపోత కలిగిన ఇసుక మిశ్రమ మట్టిలో బాగా పెరుగుతుంది మరియు వేడి, ఆర్ద్రమైన వాతావరణం అవసరం. దీనికి 25°C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత మరియు సంవత్సరానికి 150 సెం.మీ. కంటే ఎక్కువ వర్షపాతం అవసరం.
జ్యూట్ తంతువు ప్రధానంగా హుగ్లీ నది లోయ ప్రాంతంలో సాగు చేయబడుతుంది, ఎందుకంటే అక్కడ ఉష్ణమండల మరియు తేమ గల వాతావరణం, డెల్టా ప్రాంతపు అల్యూవియల్ మట్టి ఉంటుంది. దీనిని బెంగాల్ యొక్క గోల్డెన్ ఫైబర్ అని కూడా అంటారు.
1855లో కలకత్తా సమీపంలోని రిష్రాలో మొదటి జ్యూట్ కర్మాగారం స్థాపించబడింది. కానీ భారత విభజన కారణంగా, జ్యూట్ సాగు ప్రాంతాల్లో 80% బంగ్లాదేశ్కు వెళ్లిపోయాయి, అయితే అన్ని మిల్లులు భారతదేశంలోనే మిగిలాయి. ఈ సమస్యను జ్యూట్ మరియు మెస్తా ఉత్పత్తి విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం ద్వారా చాలా వరకు అధిగమించారు.
ఇటీవలి కాలంలో, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలకు ఈ పరిశ్రమ కొంత విస్తరించింది. దీనికి కారణం ఉత్తరప్రదేశ్ మరియు బీహార్లో గన్నీ బ్యాగ్లకు పెరుగుతున్న డిమాండ్, చక్కెర మరియు సిమెంట్ పరిశ్రమల వేగవంతమైన అభివృద్ధి, అలాగే మెస్తా మరియు బిమ్లిపటం జ్యూట్ వంటి స్థానిక తంతువుల లభ్యత.
6. చక్కెర పరిశ్రమ (Sugar Industry)
.చక్కెర పరిశ్రమ భారతదేశంలో అతిపెద్ద వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలలో ఒకటి. ఇది ప్రధానంగా చెరకు పంటపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇది ఉష్ణమండల మరియు ఉపఉష్ణమండల పంట.
భారతదేశం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద చక్కెర ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటి.
ప్రధాన ముడి పదార్థం చెరకు. దీనికి వేడి మరియు ఆర్ద్రమైన వాతావరణం అవసరం, ఉష్ణోగ్రత 20°C నుండి 27°C మధ్య ఉండాలి మరియు వర్షపాతం సుమారు 75 నుండి 150 సెం.మీ. ఉండాలి. సారవంతమైన నేల మరియు సాగునీరు కూడా ముఖ్యమైనవి.
ఇది సీజనల్ పరిశ్రమ, ఎందుకంటే ఇది ప్రధానంగా క్రషింగ్ సీజన్ సమయంలో మాత్రమే పనిచేస్తుంది.
ఈ పరిశ్రమ పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి కల్పిస్తుంది.
ఇది మోలాసెస్, బగాస్ మరియు ప్రెస్ మడ్ వంటి ఉప ఉత్పత్తులను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
Disclaimer:
ఈ కంటెంట్ విద్య మరియు సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే సిద్ధం చేయబడింది. ఈ నోట్స్ సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా మరియు పరీక్షల (UPSC & State Exams) సిద్ధత కోసం సరళీకరించబడినవి. పూర్తి వివరాల కోసం ప్రామాణిక పుస్తకాలు మరియు అధికారిక వనరులను పరిశీలించండి
No comments:
Post a Comment